Εξωδικαστικός Μηχανισμός Ρύθμισης Οφειλών – Πλήρης Οδηγός FAQ

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 5 παρ. 1 του ν. 4738/2020: «Ο εξωδικαστικός μηχανισμός αποσκοπεί να παρέχει στους συμμετέχοντες πιστωτές λειτουργικό περιβάλλον διαμόρφωσης προτάσεων ρύθμισης των οφειλών του οφειλέτη και αποφυγής του κινδύνου αφερεγγυότητάς του». Ο εξωδικαστικός μηχανισμός αποτελεί, πλέον, παράλληλα με την ατομική διαδικασία του Κώδικα Δεοντολογίας Τραπεζών, το πρώτο εργαλείο που μπορεί να αξιοποιήσει ο βιώσιμος οφειλέτης. Η αξία προσφυγής σε αυτόν μπορεί να είναι μεγάλη: η σύντομη αυτή διαδικασία μπορεί να οδηγήσει τελικώς στην εξεύρεση συμβιβαστικής λύσης, ενώ σε περίπτωση άρνησης των πιστωτών να υποβάλουν πρόταση, το γεγονός αυτό θα συνεκτιμηθεί από το δικαστήριο σε τυχόν επιγενόμενη αντιδικία.
Δείτε αναλυτικά: Ο νέος εξωδικαστικός μηχανισμός του ν. 4738/2020

Σύμφωνα με το άρθρο 7 του ν. 4738/2020, αίτηση υπαγωγής στον εξωδικαστικό μηχανισμό μπορούν να υποβάλλουν φυσικά και νομικά πρόσωπα που έχουν πτωχευτική ικανότητα. Σύμφωνα δε με την παρ. 1 του άρθρου 76 του ίδιου νόμου, πτωχευτική ικανότητα έχουν τα φυσικά πρόσωπα και τα νομικά πρόσωπα που επιδιώκουν οικονομικό σκοπό. Αίτηση δηλαδή μπορούν να καταθέσουν όχι μόνον επιχειρήσεις και ελεύθεροι επαγγελματίες, αλλά και ιδιωτικοί ή δημόσιοι υπάλληλοι. Αίτηση υπαγωγής μπορούν να υποβάλουν τα ως άνω πρόσωπα ακόμη και για ενήμερες ή εξυπηρετούμενες οφειλές, εφόσον προκύπτει επιδείνωση της οικονομικής κατάστασής τους κατά ποσοστό τουλάχιστον 20%.
Δείτε αναλυτικά: Ο νέος εξωδικαστικός μηχανισμός του ν. 4738/2020

Μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού μπορούν να ρυθμιστούν οφειλές μόνον προς χρηματοδοτικούς φορείς, Δημόσιο, Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης (ΦΚΑ) και Δήμους, εφόσον το σύνολο των οφειλών του αιτούντος υπερβαίνει το ποσό των 10.000 ευρώ. Κατ’ εξαίρεση μπορούν να ρυθμιστούν και εξυπηρετούμενες οφειλές, εφόσον ο αιτών αποδεικνύει ότι η οικονομική του κατάσταση έχει επιδεινωθεί κατά ποσοστό τουλάχιστον 20%. Σε αντίθεση με τον προϊσχύσαντα ν. 4469/2017, αλλά και με τη διαδικασία της εξυγίανσης, δεν μπορούν να ρυθμιστούν οφειλές προς άλλα πρόσωπα, π.χ. προς προμηθευτές της επιχείρησης. Εξάλλου, δεν μπορεί να λάβει χώρα διαγραφή βασικής οφειλής από ασφαλιστικές εισφορές, καθώς και από παρακρατούμενους ή επιρριπτόμενους φόρους φόρων (ΦΠΑ, ΦΜΥ κοκ).
Δείτε αναλυτικά: Το μωσαϊκό των επιλογών του οφειλέτη: πτώχευση, εξωδικαστικός, εξυγίανση, ΚΔΤ

Το υπολογιστικό εργαλείο συνεκτιμά το εισόδημα, τις οφειλές, τα περιουσιακά στοιχεία και τα βάρη του αιτούντος, προκειμένου να υπολογιστεί η ικανότητα αποπληρωμής του (Μέγιστη Δυνατότητα Αποπληρωμής Χρέους Οφειλέτη – ΜΔΑΧΟ — το μέγιστο ποσό που μπορεί να αποπληρώσει ο οφειλέτης προς όλους τους πιστωτές του). Η ικανότητα αποπληρωμής μπορεί να προσδιοριστεί με τρεις τρόπους: βάσει των φορολογικών στοιχείων, βάσει της μηνιαίας ικανότητας αποπληρωμής που δηλώνει ο οφειλέτης ή βάσει του ελάχιστου ποσού ανάκτησης του πιστωτή — από τις τρεις αυτές τιμές λαμβάνεται υπόψη η μεγαλύτερη. Η πρόταση ρύθμισης είναι πάντοτε σύμφωνη με την αρχή της μη χειροτέρευσης της θέσης των πιστωτών, με την έννοια ότι κάθε πιστωτής θα λάβει από τη ρύθμιση τουλάχιστον το ποσό που θα λάμβανε σε περίπτωση ρευστοποίησης της περιουσίας του οφειλέτη στο πλαίσιο αναγκαστικής εκτέλεσης.
Δείτε αναλυτικά: Κριτήρια ρύθμισης οφειλών στο πλαίσιο του νέου εξωδικαστικού μηχανισμού

Η αποπληρωμή των ποσών προς το Δημόσιο ή τους ΦΚΑ μπορεί να γίνει σε έως και 240 μηνιαίες χρηματικές δόσεις ποσού εκάστης τουλάχιστον 50 ευρώ. Με τον ν. 5024/2023, επήλθε σημαντική μείωση του επιτοκίου για τις ρυθμίσεις με τους δημόσιους φορείς, το οποίο διαμορφώθηκε σε σταθερό 3%. Η διαγραφή βασικής οφειλής δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να υπερβεί το ποσοστό 75%, ενώ δεν διαγράφεται βασική οφειλή από επιρριπτόμενους και παρακρατούμενους φόρους και ασφαλιστικές εισφορές.
Δείτε αναλυτικά: Οι πρόσφατες αλλαγές στον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών (ν. 5024/2023)

Για τις οφειλές προς χρηματοδοτικούς φορείς, η διευθέτηση μπορεί να γίνει: α) σε έως 420 μηνιαίες δόσεις για εξασφαλισμένα δάνεια φυσικών προσώπων, β) σε έως 240 μηνιαίες δόσεις για εξασφαλισμένα δάνεια νομικών προσώπων και ανεξασφάλιστα δάνεια φυσικών προσώπων και γ) σε έως 180 δόσεις για ανεξασφάλιστα δάνεια νομικών προσώπων, βάσει του Παραρτήματος της Κ.Υ.Α. 13243/2024. Ωστόσο, στη διαδικασία του εξωδικαστικού δεν υπάρχει υποχρέωση των πιστωτικών ιδρυμάτων ή των εταιρειών διαχείρισης δανείων να προβούν σε ρύθμιση. Εφόσον η πρόταση συγκεντρώσει την απαιτούμενη πλειοψηφία — 60% του συνόλου των απαιτήσεων των χρηματοδοτικών φορέων στις οποίες περιλαμβάνεται και το 40% των απαιτήσεων που έχουν εμπράγματη ασφάλεια — υπογράφεται σύμβαση αναδιάρθρωσης οφειλών η οποία δεσμεύει και τους μη συναινέσαντες πιστωτές.
Δείτε αναλυτικά: Το μωσαϊκό των επιλογών του οφειλέτη: πτώχευση, εξωδικαστικός, εξυγίανση, ΚΔΤ

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 18 του ν. 4738/2020: «Από την οριστική υποβολή της αίτησης και μέχρι την με οποιονδήποτε τρόπο περάτωση της διαδικασίας αναστέλλονται η λήψη αναγκαστικών μέτρων και η συνέχιση της διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης επί απαιτήσεων, κινητών και ακινήτων κατά του οφειλέτη». Η αναστολή στις συλλογικές διαδικασίες δεν τίθεται μόνον προς το συμφέρον του οφειλέτη· τίθεται πρωτίστως προς το συμφέρον των πιστωτών, ώστε να μην αποκτήσει ένας πιστωτής αθέμιτο πλεονέκτημα σε βάρος των λοιπών. Πρόκειται για ένα εκ του νόμου επιβαλλόμενο «διάστημα αναπνοής», ώστε να μπορούν να λάβουν χώρα με ηρεμία οι αναγκαίες διαπραγματεύσεις. Κρίσιμη προϋπόθεση είναι η οριστική υποβολή της αίτησης — δεν αρκεί η δημιουργία της στην πλατφόρμα.
Δείτε αναλυτικά: Αναστολή εκτέλεσης κατά την υποβολή αίτησης στον εξωδικαστικό μηχανισμό

Ο νόμος για τον εξωδικαστικό μηχανισμό προβλέπει ότι οι οφειλέτες προστατεύονται από πράξεις αναγκαστικής εκτέλεσης με τρεις σημαντικότατες εξαιρέσεις: α) η αυτόματη προστασία δεν παρέχεται από τον χρόνο δημιουργίας της αίτησης αλλά από τον χρόνο οριστικής υποβολής της· β) η προστασία δεν καλύπτει την προδικασία του πλειστηριασμού (λ.χ. κοινοποίηση επιταγής προς εκτέλεση, επιβολή κατάσχεσης) που διεξάγεται από ενέγγυο πιστωτή (λ.χ. από την τράπεζα που έχει εγγράψει προσημείωση σε ακίνητο του οφειλέτη)· γ) η προστασία δεν καλύπτει τον πλειστηριασμό που έχει προγραμματιστεί εντός τριμήνου από την οριστική υποβολή.
Δείτε αναλυτικά: Η προστασία του εξωδικαστικού μηχανισμού από πλειστηριασμούς και λοιπές πράξεις εκτέλεσης

Η διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 16 του ν. 4738/2020 προβλέπει ότι αν δεν υπογραφεί η σύμβαση αναδιάρθρωσης εντός δύο μηνών από την ημερομηνία οριστικής υποβολής της αίτησης, η διαδικασία θεωρείται περατωθείσα ως άκαρπη. Στην πράξη, ωστόσο, η διαδικασία του εξωδικαστικού μηχανισμού κατά κανόνα διαρκεί διάστημα αρκετά μεγαλύτερο των δύο μηνών — είτε λόγω καθυστέρησης επεξεργασίας από τους πιστωτές, είτε λόγω αιτημάτων διόρθωσης στοιχείων στην πλατφόρμα. Στην ΜΠρΑθ 4203/2023 κρίθηκε ότι «παρότι έχει παρέλθει χρονικό διάστημα δύο μηνών από την υποβολή, χωρίς να έχει υπογραφεί σύμβαση αναδιάρθρωσης, η διαδικασία ρύθμισης δεν έχει ολοκληρωθεί — η δε καθυστέρηση πιθανολογείται ότι δεν οφείλεται σε υπαιτιότητα των αιτούντων, αλλά σε αδυναμία της ηλεκτρονικής πλατφόρμας». Παρατηρείται, λοιπόν, ότι δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου τα δικαστήρια κρίνουν ότι η εκτελεστική διαδικασία θα πρέπει να ανασταλεί ακόμα και μετά την παρέλευση άπρακτου του διμήνου, ιδίως όταν η εκτέλεση επισπεύδεται καταχρηστικά.
Δείτε αναλυτικά: Υποβολή αίτησης στον εξωδικαστικό μηχανισμό και τύχη αναγκαστικής εκτέλεσης — νομολογιακά παραδείγματα

Εφόσον γίνει αποδεκτή η πρόταση που παράγει το υπολογιστικό εργαλείο από τους πιστωτές (60% απαιτήσεων των χρηματοδοτικών φορέων + 40% εξασφαλισμένων απαιτήσεων χρηματοδοτικών φορέων), τότε αυτή εμφανίζεται στην οθόνη του οφειλέτη. Αν δεν γίνει αποδεκτή, όμως, ο οφειλέτης δεν έχει τη δυνατότητα να λάβει γνώση αυτής, καθότι τούτη χαρακτηρίζεται ως «απόρρητη» (!). Το αξιοπερίεργο είναι ότι αυτής της πρότασης λαμβάνουν γνώση μόνο οι δανειστές και αν τελικώς δεν συμφωνήσουν με αυτή, ο οφειλέτης βλέπει στην οθόνη του μόνο τις 10-15 λέξεις της αιτιολογίας απόρριψης και όχι την παραγόμενη πρόταση. Όταν ο οφειλέτης δεν γνωρίζει την πρόταση, δεν μπορεί να έχει μια βάση διαπραγμάτευσης με τους πιστωτές εκτός της πλατφόρμας, ενώ αν και τα δύο μέρη είχαν ως σημείο αναφοράς ένα αντικειμενικά καθορισμένο μέγεθος, θα μπορούσαν να διαπραγματευτούν πάνω σε αυτό.
Δείτε αναλυτικά: Εξωδικαστικός: ρυθμίσεις με τράπεζες και το μυστικό αποτέλεσμα του αλγορίθμου

Η νομολογία έχει κρίνει καταχρηστική τη συμπεριφορά χρηματοδοτικών φορέων σε διάφορες περιπτώσεις. Στην ΜΠρΠατρ 367/2024 κρίθηκε καταχρηστική η συμπεριφορά εταιρείας διαχείρισης απαιτήσεων λόγω συστηματικής και επί μακρόν παρακώλυσης της ολοκλήρωσης της διαδικασίας υπαγωγής — η εταιρεία υπέβαλλε συνεχόμενα αιτήματα διόρθωσης εγγραφών στην πλατφόρμα, αποτρέποντας κάθε πρόοδο. Εξάλλου, η συμπεριφορά αυτή του δανειστή, να επισπεύσει αναγκαστική εκτέλεση παρότι καταλαμβάνεται από αναστολή, πέραν του ότι στοιχειοθετεί λόγο ανακοπής κατά της εκτέλεσης, μπορεί υπό προϋποθέσεις να θεμελιώσει και αδικοπρακτική ευθύνη του τελευταίου (άρθρ. 914 επ. ΑΚ).
Δείτε αναλυτικά: Υποβολή αίτησης στον εξωδικαστικό μηχανισμό και τύχη αναγκαστικής εκτέλεσης — νομολογιακά παραδείγματα

Ο ν. 5024/2023 επέφερε σειρά τροποποιήσεων: υποχρέωση χρηματοδοτικών φορέων να αιτιολογούν τη μη συναίνεσή τους, μείωση επιτοκίου σε 3% σταθερό στις ρυθμίσεις με τους δημόσιους φορείς, δυνατότητα εξαίρεσης εξυπηρετούμενων οφειλών (≤15% απόκλιση), έκπτωση τόκων για ολική πρόωρη αποπληρωμή της ρύθμισης ως προς το Δημόσιο. Με τον ν. 5072/2023, εισήχθη η υποχρεωτική αποδοχή της πρότασης του υπολογιστικού εργαλείου από τους χρηματοδοτικούς φορείς σε περίπτωση υποβολής αίτησης από πρόσωπο που υπάγεται στην έννοια του ευάλωτου οφειλέτη. Εξάλλου, με τον ν. 5193/2025  επήλθαν εκ νέου αλλαγές με σκοπό την αύξηση του αριθμού των επιτυχών ρυθμίσεων. Ειδικότερα, εισήχθη νέα κατηγορία τεκμαιρόμενης συναίνεσης πιστωτών (επιλέξιμοι οφειλέτες)και προβλέφθηκε η παύση της ποινικής δίωξης για το αδίκημα της μη καταβολής χρεών σε περίπτωση κατάρτισης σύμβασης αναδιάρθρωσης οφειλών.
Δείτε αναλυτικά: Οι πρόσφατες αλλαγές στον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών (ν. 5024/2023)

Με το άρθρο 178 του ν. 5193/2025 προστίθεται περ. β΄ στην παρ. 3 του άρθρου 14 του ν. 4738/2020, σύμφωνα με την οποία: «Για οφειλέτες που πληρούν έως το διπλάσιο των εισοδηματικών και λοιπών περιουσιακών κριτηρίων του ευάλωτου οφειλέτη, έχουν ληξιπρόθεσμες, εν όλω ή εν μέρει, οφειλές τουλάχιστον ενενήντα (90) ημερών κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος σε χρηματοδοτικούς φορείς ύψους έως τριακόσιες χιλιάδες (300.000) ευρώ, τεκμαίρεται η συναίνεση του συνόλου των πιστωτών». Στην περίπτωση μονοπρόσωπου νοικοκυριού: ετήσιο εισόδημα 14.000 ευρώ, αξία ΕΝΦΙΑ ακίνητης περιουσίας 240.000 ευρώ, καταθέσεις 14.000 ευρώ.
Δείτε αναλυτικά: Τα πέντε βασικά σημεία του ν. 5193/2025 ως προς τον εξωδικαστικό μηχανισμό

Μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού ρυθμίστηκε οφειλή εταιρείας που δραστηριοποιείται στον χώρο της ναυπήγησης ποσού 2.987.477,06 ευρώ έναντι του Δημοσίου και 5.056.421,65 ευρώ έναντι του e-ΕΦΚΑ, ήτοι συνολική οφειλή 8.043.898,71 ευρώ. Στο πλαίσιο της ρύθμισης ορίστηκε διαγραφή συνολικού ποσού 3.931.596,81 ευρώ (διαγραφή της τάξεως του 48,88%), ενώ το υπόλοιπο ποσό ρυθμίστηκε σε 240 μηνιαίες δόσεις με σταθερό επιτόκιο 3%. Καίριας σημασίας υπήρξε η ορθή εκτέλεση της «μοναδικοποίησης» των περιουσιακών στοιχείων της οφειλέτιδας εταιρείας: το υπολογιστικό εργαλείο «διαβάζει» μόνον αριθμούς και όχι στοιχεία, συνεπώς εσφαλμένη μοναδικοποίηση οδηγεί μαθηματικά σε εσφαλμένο αποτέλεσμα και δυσμενέστερη ρύθμιση για τον οφειλέτη.
Δείτε αναλυτικά: Ολοκλήρωση διαδικασίας ρύθμισης με διαγραφή οφειλών ύψους 4 εκ. ευρώ σε ΕΦΚΑ και ΑΑΔΕ

Η επιλογή του καταλληλότερου θεσμικού πλαισίου εξαρτάται από πλήθος παραγόντων, όπως το ύψος των οφειλών, η σύνθεση αυτών, ο αριθμός και το είδος των πιστωτών κλπ. Έτσι, στο πλαίσιο του εξωδικαστικού μηχανισμού δεν μπορεί να διαγραφεί βασική οφειλή από ΦΠΑ, ΦΜΥ και ασφαλιστικές εισφορές, ενώ στη διαδικασία της εξυγίανσης τούτο είναι εφικτό. Στο πλαίσιο του εξωδικαστικού η τεκμαιρόμενη συναίνεση του Δημοσίου/ΕΦΚΑ παρέχεται υπό την προϋπόθεση ότι οι οφειλές είναι κάτω του 1,5 εκατομμυρίου ευρώ, ενώ στην εξυγίανση το όριο αυτό αυξάνεται στα 15 εκατομμύρια ευρώ για Δημόσιο και ΕΦΚΑ χωριστά.
Δείτε αναλυτικά: Το μωσαϊκό των επιλογών του οφειλέτη: πτώχευση, εξωδικαστικός, εξυγίανση, ΚΔΤ

Η αίτηση υποβάλλεται μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας της Γενικής Γραμματείας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους (ΓΓΧΤΔΙΧ) και περιέχει τουλάχιστον: πλήρη στοιχεία του οφειλέτη με αναφορά στον κύκλο εργασιών ή στο εισόδημα· κατάλογο όλων των πιστωτών με αναφορά στο ποσό της απαίτησης κάθε πιστωτή· κατάλογο κινητών και ακίνητων περιουσιακών στοιχείων· πλήρη περιγραφή βαρών και εξασφαλίσεων· δήλωση για κάθε μεταβίβαση ή επιβάρυνση περιουσιακού στοιχείου εντός των τελευταίων πέντε ετών. Τα στοιχεία αυτά αντλούνται αυτοματοποιημένα από τους πιστωτές, ενώ ο οφειλέτης πρέπει να επιβεβαιώσει την ορθότητα αυτών και να αναρτήσει τα αναγκαία έγγραφα. Κρίσιμο πρακτικό σημείο: η υποβολή έχει ως συνέπεια την άρση του τραπεζικού και φορολογικού απορρήτου, ενώ παρέχεται στους πιστωτές πρόσβαση στα οικονομικά στοιχεία του οφειλέτη, καθώς και του συζύγου και των εξαρτώμενων μελών.
Δείτε αναλυτικά: Ο νέος εξωδικαστικός μηχανισμός του ν. 4738/2020

Σε περίπτωση υπερημερίας του οφειλέτη ως προς τις καταβολές που προβλέπει η σύμβαση αναδιάρθρωσης οφειλών, με αποτέλεσμα το συνολικό ποσό που δεν έχει καταβληθεί να υπερβαίνει σε αξία το ποσό τριών δόσεων ή το 3% του συνολικά οφειλόμενου ποσού, κάθε πιστωτής μπορεί να καταγγείλει τη σύμβαση, ενώ στην περίπτωση της διμερούς σύμβασης με το Δημόσιο/ΦΚΑ επέρχεται αυτοδίκαιη έκπτωση από τη ρύθμιση. Η καταγγελία αφορά μόνο τον καταγγέλλοντα πιστωτή — η σύμβαση εξακολουθεί να ισχύει ως προς τους λοιπούς. Κρίσιμο επίσης ζήτημα: η σύμβαση αναδιάρθρωσης δεν επηρεάζει κατ’ αρχήν τους τυχόν συνοφειλέτες ή εγγυητές, οι οποίοι εξακολουθούν να ευθύνονται για το συνολικό ποσό ακόμα και στην περίπτωση μερικής διαγραφής — για τον λόγο αυτό θα πρέπει να υποβάλλεται αίτηση και από αυτούς χωριστά. Εξαίρεση αποτελεί η περίπτωση του φυσικού προσώπου που εκ του νόμου έχει εις ολόκληρον ευθύνη με το νομικό πρόσωπο για οφειλές προς δημόσιους φορείς, το οποίο καταλαμβάνεται σε κάθε περίπτωση από τη σύμβαση αναδιάρθρωσης που καταρτίζει το νομικό πρόσωπο.
Δείτε αναλυτικά: Ο νέος εξωδικαστικός μηχανισμός του ν. 4738/2020