Εξυγίανση Επιχείρησης – Πλήρης Οδηγός FAQ

Η διαδικασία εξυγίανσης, σύμφωνα με τον ν. 4738/2020, αποτελεί συλλογική προπτωχευτική διαδικασία, που αποσκοπεί στη διατήρηση, αξιοποίηση, αναδιάρθρωση και ανόρθωση της επιχείρησης με την επικύρωση της σχετικής συμφωνίας, χωρίς να παραβλάπτεται η συλλογική ικανοποίηση των πιστωτών. Σύμφωνα με τις οικείες νομοθετικές διατάξεις, η προς εξυγίανση επιχείρηση μπορεί να συμφωνήσει με τους πιστωτές της σε οποιαδήποτε ρύθμιση του ενεργητικού και του παθητικού της, ανάλογα με την στρατηγική διάσωσης που επιλέγει να ακολουθήσει, με όρια την τήρηση της αρχής της μη χειροτέρευσης της θέσης των πιστωτών και την αρχή της ισότιμης μεταχείρισης.
Δείτε αναλυτικά: Το Μωσαϊκό των Επιλογών του Οφειλέτη

Προϋπόθεση είναι το πρόσωπο που ασκεί επιχειρηματική δραστηριότητα να βρίσκεται σε κατάσταση παρούσας ή επαπειλούμενης αδυναμίας εκπλήρωσης ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων ή έστω να υπάρχει πιθανότητα αφερεγγυότητας, και να πιθανολογείται κυρίως ότι η συμφωνία εξυγίανσης διαμορφώνει εύλογη προοπτική εξασφάλισης της βιωσιμότητας της επιχείρησης, όπως αυτή αναδιαρθρώνεται βάσει της συμφωνίας. Κατ’ αρχήν, για να επικυρωθεί η συμφωνία κατόπιν πρωτοβουλίας του οφειλέτη, θα πρέπει να παρασχεθεί συναίνεση από πιστωτές που εκπροσωπούν αφενός περισσότερο από το 50% των απαιτήσεων με ειδικό προνόμιο (κυρίως προσημείωση, υποθήκη και ενέχυρο) και αφετέρου περισσότερο από το 50% των λοιπών απαιτήσεων, ή εναλλακτικά από πιστωτές που εκπροσωπούν πάνω από το 60% του συνόλου των απαιτήσεων και παράλληλα και πάνω από το 50% των απαιτήσεων με ειδικό προνόμιο.
Δείτε αναλυτικά: Εξυγίανση Επιχείρησης με Διαγραφή Οφειλών προς Δημόσιο/ΕΦΚΑ

Και με το νέο νόμο είναι εφικτή η διαγραφή των οφειλών προς το Δημόσιο — μάλιστα όχι μόνο τόκων και προστίμων αλλά και βασικής οφειλής. Αντιθέτως, στο πλαίσιο του νέου εξωδικαστικού μηχανισμού ορίζεται ότι η διαγραφή βασικής οφειλής από παρακρατούμενους και επιρριπτόμενους φόρους και ασφαλιστικές εισφορές απαγορεύεται (άρθρο 22). Ωστόσο, βασική προϋπόθεση για το παραδεκτό της διαγραφής είναι να μην περιέλθει το Δημόσιο σε χειρότερη θέση ως προς τις βεβαιωμένες απαιτήσεις του από τη θέση στην οποία θα περιερχόταν σε περίπτωση πτώχευσης (αρχή της μη χειροτέρευσης της θέσης των πιστωτών). Όπως έχουν κρίνει τα δικαστήρια: «Ενόψει της κοινωνικοοικονομικής κρίσης τάσσεται ως πρόκριμα η βιωσιμότητα της επιχείρησης, και μπροστά στην πιθανότητα επιβίωσης αυτής, υποχωρούν απαιτήσεις του Ελληνικού Δημοσίου» (ΠΠρΑθ 233/2019 — διαγραφή 78,5%).
Δείτε αναλυτικά: Η Δυνατότητα Διαγραφής Χρεών προς το Δημόσιο στην Εξυγίανση: 7 Ερωτοαπαντήσεις

Η συναίνεση των δημόσιων φορέων στη συμφωνία εξυγίανσης τεκμαίρεται εφόσον πληρούνται οι όροι που θέτει η παρ. 2 του άρθρου 37. Ειδικότερα, εφόσον: α) η βασική οφειλή προς τον αντίστοιχο δημόσιο φορέα δεν υπερβαίνει το ποσό των 15 εκ. ευρώ, β) πληρούται σύμφωνα με την έκθεση του Εμπειρογνώμονα η αρχή της μη χειροτέρευσης της θέσης των πιστωτών και γ) το ποσό των οφειλών προς τους δημόσιους φορείς είναι μικρότερο από το ποσό των οφειλών προς τους ιδιώτες πιστωτές σύμφωνα με την έκθεση του Εμπειρογνώμονα, τεκμαίρεται η συναίνεση των δημόσιων φορέων στη συμφωνία εξυγίανσης. Στην περίπτωση, δηλαδή, αυτή οι απαιτήσεις των δημόσιων φορέων συνυπολογίζονται στους συναινούντες πιστωτές.
Δείτε αναλυτικά: Η Δυνατότητα Διαγραφής Χρεών προς το Δημόσιο στην Εξυγίανση: 7 Ερωτοαπαντήσεις

Η αρχή της μη χειροτέρευσης της θέσης των πιστωτών σημαίνει ότι ο πιστωτής δεν μπορεί να βρεθεί σε χειρότερη θέση από εκείνη στην οποία θα βρισκόταν εάν κινούσε διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης και, ειδικά αναφορικά με την εξυγίανση, από εκείνη στην οποία θα βρισκόταν σε περίπτωση πτώχευσης του οφειλέτη. Κατ’ αρχήν, βάσει των κανόνων κατανομής στην πτώχευση, πιστωτής που έχει εμπράγματη ασφάλεια (υποθήκη, προσημείωση ή ενέχυρο) θα λάβει το 65%, πιστωτής με γενικό προνόμιο (μεταξύ αυτών, το Δημόσιο και οι Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης) το 25%, ενώ οι λοιποί πιστωτές το υπόλοιπο 10% του ποσού της ρευστοποίησης.
Δείτε αναλυτικά: Ρύθμιση Οφειλών Επιχειρήσεων — Αρχή Μη Χειροτέρευσης

Σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 54 ν. 4738/2020, το δικαστήριο επικυρώνει τη συμφωνία εξυγίανσης εφόσον αυτή αντιμετωπίζει με βάση την αρχή της ισότιμης μεταχείρισης τους πιστωτές που βρίσκονται στην ίδια θέση. Ο ίδιος ο νόμος αναφέρει ρητώς ότι αποκλίσεις επιτρέπονται για σπουδαίο επιχειρηματικό ή κοινωνικό λόγο που εκτίθεται ειδικά στην απόφαση, ή αν ο θιγόμενος πιστωτής συναινεί — ενδεικτικά δύνανται να τύχουν ευνοϊκής μεταχείρισης εργατικές απαιτήσεις. Ενδεικτικά, η ΕφΑθ 5177/2017 έκρινε ότι ο όρος περί έντοκης αποπληρωμής των τραπεζών και άτοκης αποπληρωμής Δημοσίου/ΕΦΚΑ δεν παραβιάζει την αρχή, καθώς οι τράπεζες «είναι εμπραγμάτως εξασφαλισμένες με προσημειώσεις υποθήκης».
Δείτε αναλυτικά: Δυνατότητα Ρυθμίσεων και Διαγραφών — Αρχή Ίσης Μεταχείρισης Πιστωτών

Στην εξυγίανση, σε αντίθεση με τον εξωδικαστικό μηχανισμό, δεν ορίζεται ανώτατο όριο δόσεων για τη ρύθμιση των οφειλών, ούτε καθορίζεται συγκεκριμένο ύψος επιτοκίου. Έτσι, στην ΠΠρΚαλαμ οι οφειλές τόσο προς το Δημόσιο όσο και προς τον ΕΦΚΑ ρυθμίστηκαν σε 240 άτοκες δόσεις (20 χρόνια), με την πρώτη δόση καταβλητέα εντός 90 εργάσιμων ημερών από τη δημοσίευση της απόφασης που επικυρώνει τη συμφωνία. Εξάλλου, ενδεικτικό είναι ότι μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης οφειλών, που αποτελεί το πλέον διαδεδομένο εργαλείο ρύθμισης, οι οφειλές προς Δημόσιο και ΕΦΚΑ μπορούν να ρυθμιστούν σε έως 240 δόσεις, αλλά με επιτόκιο 3% — ενώ στην εξυγίανση ο αριθμός δόσεων και η ενδεχόμενη άτοκη ρύθμιση διαμορφώνονται ελεύθερα στη συμφωνία, χωρίς νόμιμο ανώτατο όριο.
Δείτε αναλυτικά: Απόφαση ΠΠρΚαλ 11/2023 — Επικύρωση Συμφωνίας Εξυγίανσης

Εδώ εντοπίζεται το μεγάλο πρόβλημα. Με βάση σχετική ΠΟΛ (1049/8.3.2018) που ίσχυε υπό τον προηγούμενο πτωχευτικό κώδικα, η επικύρωση συμφωνίας εξυγίανσης δεν είχε κατ’ αρχήν επίπτωση στην ευθύνη των εις ολόκληρον ευθυνόμενων προσώπων, εκτός αν στη συμφωνία εξυγίανσης περιλαμβανόταν αντίθετος όρος. Εξάλλου, το άρθρο 60 παρ. 3 ν. 4738/2020 ορίζει ότι τα δικαιώματα κατά εγγυητών και συνοφειλετών εις ολόκληρον του οφειλέτη περιορίζονται στο ίδιο ποσό με την απαίτηση κατά του οφειλέτη μόνο αν συμφωνεί ρητά ο πιστωτής. Τα ως άνω επιβεβαιώνονται και από την πρόσφατη εγκύκλιο Ε.2117/2021. Επομένως, ιδανικά ο αλληλεγγύως ευθυνόμενος διοικητής θα πρέπει να μην έχει περιουσία στο όνομά του, καθώς σε αντίθετη περίπτωση δεν θα έχει κάποιο κίνητρο να συμφωνήσει σε εξυγίανση με περιεχόμενο τη διαγραφή φορολογικών οφειλών.
Δείτε αναλυτικά: Το Μωσαϊκό των Επιλογών του Οφειλέτη

Δεν ρυθμίζονται μέσω της συμφωνίας, απαιτήσεις που γεννήθηκαν μετά την έκδοση της απόφασης επικύρωσης, σε συμμόρφωση με το άρθ. 60 παρ. 2 ν. 4738/2020: «Δεν δεσμεύονται πιστωτές οι απαιτήσεις των οποίων γεννήθηκαν μετά την έκδοση της απόφασης που επικυρώνει τη συμφωνία εξυγίανσης» (ΜΠρΑθ 5052/2023). Ομοίως έκρινε και το ΠΠρΑθ 796/2023.
Δείτε αναλυτικά: Απόφαση ΜΠρΑθ 5052/2023 — Μη Δέσμευση Πιστωτών μετά την Επικύρωση

Η υποβολή της αίτησης προς επικύρωση συμφωνίας εξυγίανσης συνεπάγεται αυτοδίκαιη αναστολή των μέτρων ατομικής και συλλογικής εκτέλεσης, ασφαλιστικών μέτρων κλπ (ά. 50 ν. 4738/2020). Προληπτικά μέτρα μπορούν να ζητηθούν από το δικαστήριο και πριν την υποβολή της αίτησης προς επικύρωση, εφόσον υπάρχει η συναίνεση πιστωτών που εκπροσωπούν ποσοστό τουλάχιστον 20% των συνολικών οφειλών του αιτούντος. Άλλωστε, και μετά την επικύρωση της συμφωνίας, η διατήρησή της μπορεί να θεμελιώσει την ύπαρξη κινδύνου σε περίπτωση επίσπευσης μέτρων εκτέλεσης από λοιπούς πιστωτές. Η ΜΠρΚαλ 230/2023 ανέστειλε εκτελεστική διαδικασία που επέσπευδε το Δημόσιο σε βάρος ανώνυμης εταιρείας για ποσό περίπου 200.000 ευρώ βάσει απόφασης καταλογισμού, πιθανολογώντας την ύπαρξη άμεσου κινδύνου για την εταιρεία. Σημαντικό στοιχείο για την κρίση του δικαστηρίου αποτέλεσε το γεγονός ότι η εταιρεία προσφάτως είχε υπαχθεί σε διαδικασία εξυγίανσης, τους όρους της οποίας τηρούσε απαρέγκλιτα.
Δείτε αναλυτικά: Απόφαση ΜΠρΚαλ 230/2023 — Αναστολή Εκτέλεσης Δημοσίου μετά από Εξυγίανση

Το κυριότερο φορολογικό πλεονέκτημα σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθ. 170 ν. 4738/2020 είναι ότι το κέρδος από τη μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη κατ’ εφαρμογή συμφωνίας εξυγίανσης απαλλάσσεται από τον φόρο εισοδήματος φυσικών και νομικών προσώπων. Εξάλλου, σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθ. 170 ν. 4738/2020, κάθε σύμβαση που συνάπτεται και κάθε πράξη που ενεργείται στο πλαίσιο της συμφωνίας εξυγίανσης απαλλάσσονται από τέλη χαρτοσήμου και κάθε άλλον έμμεσο φόρο ή τέλος (πλην ΦΠΑ). Επιπλέον, οι αμοιβές συμβολαιογράφων, δικηγόρων, δικαστικών επιμελητών και υποθηκοφυλάκων περιορίζονται στο 30% (άρθ. 171 παρ. 1 ν. 4738/2020).
Δείτε αναλυτικά: Εξυγιαντική Μεταβίβαση Ακινήτων — Φοροαπαλλαγές και Διαμόρφωση Σχέσεων

Η λύση στο πρόβλημα της υπερχρέωσης των επιχειρήσεων δεν είναι ποτέ μονοδιάστατη, αλλά απαιτείται η χάραξη της κατάλληλης κάθε φορά στρατηγικής από τις προσφερόμενες νομοθετικά επιλογές, ώστε να υιοθετηθεί η πλέον συμφέρουσα, βάσει του προφίλ της εκάστοτε επιχείρησης. Η εξυγίανση κρίνεται κατάλληλη ιδιαίτερα σε περιπτώσεις ύπαρξης οφειλών προς τρίτους ιδιώτες, υψηλών χρεών προς δημόσιους φορείς — αντίθετα από τον εξωδικαστικό μηχανισμό, η εξυγίανση επιτρέπει τη διαγραφή βασικής οφειλής και στην περίπτωση των παρακρατούμενων/επιρριπτόμενων φόρων και των ασφαλιστικών εισφορών, ενώ η τεκμαιρόμενη συναίνεση Δημοσίου/ΕΦΚΑ παρέχεται για οφειλές έως 15 εκατ. ευρώ χωριστά.
Δείτε αναλυτικά: Εξυγίανση Επιχείρησης με Διαγραφή Οφειλών — Στρατηγική και Αποτέλεσμα

Στην υπ’ αριθμ. 11/2020 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ρεθύμνου διεγράφη 60% της κύριας οφειλής και 100% των προσαυξήσεων, τόκων, προστίμων και λοιπών επιβαρύνσεων, με εξόφληση της υπολειπόμενης οφειλής σε 180 άτοκες ισόποσες μηνιαίες δόσεις. Στην ΠΠρΡεθύμνου κρίθηκε έγκυρος ο όρος που προέβλεπε αποπληρωμή των απαιτήσεων των τραπεζών σε 10 χρόνια, ενώ των απαιτήσεων Δημοσίου και ΕΦΚΑ σε 15 χρόνια, «καθόσον δεν τίθεται ζήτημα άνισης μεταχείρισης μεταξύ του ΕΦΚΑ και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, οι οποίες τυγχάνουν ενέγγυοι πιστωτές».
Δείτε αναλυτικά: Δυνατότητα Ρυθμίσεων και Διαγραφών — Αρχή Ίσης Μεταχείρισης Πιστωτών

Ο ρόλος του Εμπειρογνώμονα στη διαδικασία της εξυγίανσης είναι κομβικός. Το αναγκαίο περιεχόμενο της έκθεσής του προβλέπεται στην ΚΥΑ 26400/2021. Πλημμέλειες στην Έκθεση του Εμπειρογνώμονα μπορεί να οδηγήσουν ακόμη και σε απόρριψη της αίτησης εξυγίανσης. Ο Εμπειρογνώμονας πιστοποιεί στην έκθεσή του ότι πληρούνται οι όροι και οι προϋποθέσεις της διαδικασίας και η έκθεση του αποτελεί σημαντικό στοιχείο συνεκτίμησης για το δικαστήριο, το οποίο, ωστόσο, είναι ελεύθερο να αποφασίσει διαφορετικά.
Δείτε αναλυτικά: Ρύθμιση Οφειλών Επιχειρήσεων — Αρχή Μη Χειροτέρευσης

Σύμφωνα με το άρθ. 60 παρ. 6 περ. γ’ ν. 4738/2020: «Οι ρυθμιζόμενες οφειλές προς το Δημόσιο και τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης καθίστανται ενήμερες υπό τον όρο τήρησης της συμφωνίας εξυγίανσης και οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να χορηγούν τις αντίστοιχες βεβαιώσεις ενημερότητας, σύμφωνα και με τα προβλεπόμενα στην συμφωνία εξυγίανσης». Η Διοίκηση υποχρεούται να ενεργήσει, συμμορφούμενη με την επικυρωτική απόφαση και να εφαρμόσει τους όρους της επικυρωθείσας συμφωνίας, η οποία υπερισχύει του ισχύοντος νομοθετικού και κανονιστικού πλαισίου για τη χορήγηση αποδεικτικού ενημερότητας ή βεβαίωσης οφειλής (ΓνΝΣΚ 55/2016 τμ. Α’). Τα ως άνω επιβεβαιώνεται και με την εγκύκλιο Ε. Ε.2117/2021.
Δείτε αναλυτικά: Εξυγιαντική Μεταβίβαση Ακινήτων — Φοροαπαλλαγές και Διαμόρφωση Σχέσεων