Ευθύνη εγγυητή και Απαλλαγή – Πλήρης Οδηγός FAQ

Πρόκειται για την ευθύνη ενός τρίτου προσώπου, συνήθως συγγενικού του πρωτοφειλέτη, που για χαριστικούς, τις περισσότερες φορές, λόγους, καθιστά την περιουσία του υπέγγυα στους δανειστές του πρωτοφειλέτη. Αντικείμενο της εγγύησης είναι η υποχρέωση που αναλαμβάνει ο εγγυητής να εκπληρώσει την παροχή του πρωτοφειλέτη, σε περίπτωση μη εκπλήρωσης από τον τελευταίο. Εξάλλου, βασική αρχή της σύμβασης εγγύησης είναι η αρχή του παρεπομένου: ο εγγυητής ευθύνεται μόνο στην έκταση που ευθύνεται και ο πρωτοφειλέτης.
Δείτε αναλυτικά: Ευθύνη Εγγυητή σε Δάνειο

Η ένσταση διζήσεως (ΑΚ 855) είναι το δικαίωμα που έχει ο εγγυητής να αρνηθεί την καταβολή της οφειλής, ωσότου ο δανειστής επιχειρήσει αναγκαστική εκτέλεση εναντίον του πρωτοφειλέτη και αυτή αποβεί άκαρπη. Λόγω της εξόχως τυποποιημένης μορφής των τραπεζικών πιστωτικών συμβάσεων, η πρακτική που έχει παγιωθεί συνίσταται στην παραίτηση του εγγυητή από ενστάσεις — την ένσταση διζήσεως (ΑΚ 855), ενστάσεις αποδέσμευσης από την εγγύηση (ΑΚ 866, 867 & 868) και τα ευεργετήματα των άρθρων 862–864 ΑΚ. Ωστόσο, η προστασία του εγγυητή παραμένει εν ισχύ μέσω διατάξεων αναγκαστικού δικαίου.
Δείτε αναλυτικά: Η Ένσταση Ελευθέρωσης του Εγγυητή κατ’ άρθρο 862 ΑΚ

Η ανεύθυνη πίστωση προς τον πρωτοφειλέτη μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη απαλλαγή του εγγυητή κατά την ΑΚ 862. Σύμφωνα με την ΑΚ 862, ο εγγυητής ελευθερώνεται εφόσον από πταίσμα του δανειστή έγινε αδύνατη η ικανοποίησή του από τον πρωτοφειλέτη — μεταξύ άλλων, όταν ο δανειστής αμελεί για μακρό χρονικό διάστημα να στραφεί δικαστικά ή να εγγράψει εμπράγματα βάρη επί της περιουσίας του πρωτοφειλέτη (ΜΕφΘρ 222/2016). Νομολογιακά ως τέτοιες παραλείψεις νοούνται: i) η καταγγελία της σύμβασης και το έγκαιρο κλείσιμο του λογαριασμού (ΜΠρΡοδοπ 84/2024), ii) η εγγραφή εμπράγματης ασφάλειας, iii) η άσκηση αγωγής ή έκδοση διαταγής πληρωμής (ΠΠρΡοδοπ 6/2023) και v) η άσκηση αγωγής διάρρηξης καταδολιευτικής δικαιοπραξίας (ΜΠρΡοδοπ 97/2023).
Δείτε αναλυτικά: Η Ένσταση Ελευθέρωσης του Εγγυητή κατ’ άρθρο 862 ΑΚ

Η απόδειξη ακολουθεί δύο στάδια. Αρχικά ο εγγυητής καλείται να αναφέρει και να αποδείξει το αναξιόχρεο του πρωτοφειλέτη — συναρτάται συνήθως με την πτώχευσή του ή με οποιαδήποτε κατάσταση που δεν επιτρέπει την ικανοποίηση του δανειστή από την περιουσία του πρωτοφειλέτη. Η αδυναμία πρέπει να είναι επιγενόμενη, δηλαδή δεν πρέπει να υπάρχει εξ αρχής. Περαιτέρω, ο εγγυητής καλείται να αποδείξει πταίσμα του δανειστή που τελεί σε αιτιώδη συνάφεια με την αδυναμία ικανοποίησής του. Η ΠΠρΑθ 2483/2025 έκρινε: «η εναγόμενη επέδειξε αδράνεια και αδιαφορία…γιατί δεν μερίμνησε για την έγκαιρη καταγγελία της σύμβασης…η τελευταία σταμάτησε τις καταβολές από το 2011 ενώ η καταγγελία έγινε το 2017 και η έκδοση διαταγής πληρωμής πέντε χρόνια αργότερα».
Δείτε αναλυτικά: Απόφαση ΠΠρΑθ 2483/2025 — Απαλλαγή Εγγυητή €1.300.000

Προηγούμενη παραίτηση εκ μέρους του εγγυητή από την ένσταση ελευθέρωσης (ΑΚ 862) είναι έγκυρη μόνο στο μέτρο όπου η ικανοποίηση του δανειστή από τον πρωτοφειλέτη έγινε αδύνατη από ελαφριά αμέλεια (ΑΠ 1216/2019). Παραίτηση για βαριά αμέλεια ή δόλο προσκρούει στη διάταξη 332 παρ. 1 ΑΚ και είναι άκυρη (ΑΠ 1137/2019). Στην περίπτωση των τραπεζικών συμβάσεων, εφόσον ο σχετικός όρος παραίτησης δεν αποτέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης, τότε είναι άκυρη και η απαλλαγή για ελαφρά αμέλειας.
Δείτε αναλυτικά: Η Ένσταση Ελευθερώσεως του Εγγυητή

Εγγυήσεις που παρέχονται από συγγενικά πρόσωπα του πρωτοφειλέτη, ωθούμενα από συγγενικούς και συναισθηματικούς λόγους, τα οποία αναλαμβάνουν υποχρεώσεις μη ανταποκρινόμενες στην ασθενή οικονομική τους κατάσταση, χωρίς να αντλούν καμία ωφέλεια, ενώ οι τράπεζες δεν τους ενημερώνουν επαρκώς, πάσχουν ακυρότητας κατά τις ΑΚ 178 και 288. Σε γενικές γραμμές, μπορεί να υπάρξει αντίθεση στα χρηστά ήθη σε περίπτωση μεγάλης δυσαναλογίας ανάμεσα στην έκταση της ευθύνης και στην οικονομική κατάσταση του εγγυητή, ιδίως αν συνδυαστεί με επηρεασμό του εγγυητή από υπάλληλο πιστωτικού ιδρύματος που υποβάθμισε τον αναλαμβανόμενο με την εγγύηση κίνδυνο.
Δείτε αναλυτικά: Ευθύνη Εγγυητή σε Δάνειο

Η πλάνη που αναφέρεται σε ιδιότητες του προσώπου θεωρείται ουσιώδης κατά ΑΚ 142, αν κατά την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη οι ιδιότητες αυτές είναι τόσο σπουδαίες, ώστε αν το πρόσωπο γνώριζε την πραγματική κατάσταση δεν θα επιχειρούσε τη δικαιοπραξία. Η φερεγγυότητα του πρωτοφειλέτη αποτελεί τέτοια ιδιότητα: εφόσον ο εγγυητής στηρίχτηκε σε ψευδείς παραστάσεις για τη φερεγγυότητα του πρωτοφειλέτη, χωρίς να τον ενημερώσει ο δανειστής αν και είχε σχετική υποχρέωση, η δικαιοπραξία είναι ακυρώσιμη.
Δείτε αναλυτικά: Η Ένσταση Ελευθερώσεως του Εγγυητή

Οι εγγυητές πρέπει να είναι ιδιαιτέρως προσεκτικοί όταν το πιστωτικό ίδρυμα κινείται εναντίον τους με διαταγή πληρωμής, ιδίως στις περιπτώσεις που έχουν λάβει χώρα πρόσθετες πράξεις τροποποίησης της αρχικής σύμβασης. Νεότερες τροποποιητικές συμβάσεις που δεν είναι απλά συμπληρωματικές αλλά τροποποιούν βασικούς όρους της σύμβασης είναι δυνατόν να άγουν σε απαλλαγή. Σύμφωνα με τη νομολογία, σε περιπτώσεις μετατροπής σύμβασης πίστωσης με αλληλόχρεο λογαριασμό σε τοκοχρεολυτικό δάνειο ή αλλαγής του νομίσματος της σύμβασης, επέρχεται ανανέωση (ΑΚ 439) — καταργείται η παλαιά ενοχή και αποσβένονται οι ασφάλειες (εγγύηση, προσημείωση), εφόσον δεν χορηγήθηκαν εκ νέου, εν προκειμένω εφόσον ο εγγυητής δεν υπέγραψε την πρόσθετη πράξη. Η ΜΠρΑθ 822/2022 (€170.000) επιβεβαίωσε ότι νέα σύμβαση με διαφορετικά συμβαλλόμενα πρόσωπα και διαφορετικό τρόπο αποπληρωμής δεν δεσμεύει εγγυητή που δεν υπέγραψε.
Δείτε αναλυτικά: Απόφαση ΜΠρΑθ 822/2022 — Απαλλαγή Εγγυητή Αλληλόχρεου €170.000

Σύμφωνα με το άρθρο 868 ΑΚ, αν απαιτείται καταγγελία του δανειστή για να γίνει απαιτητή η κύρια οφειλή, ο εγγυητής μπορεί, όταν γίνει απαιτητή η κύρια οφειλή και εφόσον έχει περάσει ένα έτος αφότου χορήγησε την εγγύηση, να αξιώσει από τον δανειστή να καταγγείλει και να επιδιώξει δικαστικώς την απαίτησή του μέσα σε ένα μήνα. Θα πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι με τον όρο «δικαστική επιδίωξη» νοείται μόνο η άσκηση αγωγής ή η έκδοση διαταγής πληρωμής εκ μέρους της τράπεζας και όχι η αποστολή απλής εξώδικης δήλωσης. Σε περίπτωση που ο δανειστής δεν συμμορφωθεί με την αξίωση του εγγυητή, ο εγγυητής ελευθερώνεται χωρίς να απαιτείται καμία άλλη ενέργεια εκ μέρους του — αυτοδίκαιη ελευθέρωση.
Δείτε αναλυτικά: Η Απαλλαγή του Εγγυητή λόγω Καθυστερημένης Καταγγελίας (ΑΚ 868)

Το ερώτημα αφορά στην περίπτωση που ο εγγυητής εγγυήθηκε υπό την προϋπόθεση ότι θα παραμείνει ενεργή μία ιδιαίτερη σχέση του με τον πρωτοφειλέτη — λ.χ. ως εταίρος εταιρείας, μέτοχος ή σύζυγος. Είναι δυνατή η απαλλαγή εφόσον ο εγγυητής αποδείξει ότι το πιστωτικό ίδρυμα γνώριζε ότι ο λόγος παροχής της εγγύησης ήταν η ιδιαίτερη σχέση και ότι συμβλήθηκε υπό την προϋπόθεση ότι θα συνεχίσει να είναι ενεργή αυτή η σχέση.
Δείτε αναλυτικά: Η Απαλλαγή του Εγγυητή λόγω Καθυστερημένης Καταγγελίας (ΑΚ 868)

Θα πρέπει να επισημανθεί ότι εκτός από τις αντιρρήσεις που αφορούν στην ισχύ της εγγύησης, ο εγγυητής έχει τη δυνατότητα να προσβάλει και το υπαρκτό της ίδιας της οφειλής, ανεξαρτήτως αν ο πρωτοφειλέτης βάλλει κατά του κύρους της οφειλής — ο οποίος λόγω έλλειψης προσωπικής περιουσίας μπορεί να μην ενδιαφέρεται για την τύχη της υπόθεσης — βάσει λ.χ. καταχρηστικών και άκυρων όρων της σύμβασης πίστωσης/δανείου. Είναι λογικό ο εγγυητής να προβάλει και όσες ενστάσεις έχει ο πρωτοφειλέτης κατά του πιστωτικού ιδρύματος — συνήθως αφορούν παράνομο εκτοκισμό ή εκτοκισμό βάσει καταχρηστικών όρων.
Δείτε αναλυτικά: Απόφαση ΜΠρΑθ 822/2022 — Απαλλαγή Εγγυητή Αλληλόχρεου €170.000

Εφόσον ο εγγυητής ικανοποίησε τον δανειστή, υποκαθίσταται εκ του νόμου (ΑΚ 858) στα δικαιώματα του τελευταίου στην έκταση που τον ικανοποίησε και δικαιούται να στραφεί κατά του πρωτοφειλέτη για να λάβει ό,τι κατέβαλε. Η αξίωση μεταβιβάζεται εκ του νόμου στον εγγυητή στην κατάσταση που βρισκόταν κατά τη στιγμή της ικανοποίησης. Επιπλέον, συμμεταβιβάζονται (ΑΚ 458) όλα τα παρεπόμενα δικαιώματα — προσημείωση ή υποθήκη σε ακίνητο, άλλες εγγυήσεις, τυχόν προνόμια σε αναγκαστική εκτέλεση κλπ. Ωστόσο, ο εγγυητής χάνει το δικαίωμα αναγωγής, αν παρέλειψε να προβάλει βάσιμες ενστάσεις που γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει (ΑΚ 853, 859).
Δείτε αναλυτικά: Αναγωγικά Δικαιώματα Εγγυητή που Εξόφλησε την Οφειλή

Στην περίπτωση περισσοτέρων εγγυητών στο πλαίσιο της ίδιας οφειλής, εφόσον ένας εξ αυτών ικανοποιήσει τον δανειστή, δύναται να στραφεί κατά των λοιπών συνεγγυητών του στην έκταση που έχει δικαίωμα αναγωγής κατ’ αυτών (ΑΚ 860). Οι περισσότεροι εγγυητές (συνεγγυητές) ευθύνονται έναντι του δανειστή εις ολόκληρον, ακόμη κι αν δεν ανέλαβαν από κοινού την εγγύηση (ΑΚ 854, 860 και 487 ΑΚ). Αν δεν προκύπτει κάτι διαφορετικό από την εσωτερική σχέση, όλοι ευθύνονται κατά ίσα μέρη (ΑΚ 487 παρ. 1). Εξάλλου, κατ’ άρθρο 484 ΑΚ η άφεση χρέους προς έναν εγγυητή έχει υποκειμενική λειτουργία και δεν επηρεάζει την απαίτηση κατά των λοιπών συνεγγυητών.
Δείτε αναλυτικά: Αναγωγικά Δικαιώματα Εγγυητή που Εξόφλησε την Οφειλή