Κόκκινα Δάνεια και NPLs – Πλήρης Οδηγός FAQ

Ως «κόκκινα δάνεια» (non-performing loans – NPLs) νοούνται τα δάνεια που βρίσκονται σε καθυστέρηση καταβολής άνω των 90 ημερών ή των οποίων η εκπλήρωση δεν είναι πιθανή χωρίς τη ρευστοποίηση των εξασφαλίσεών τους. Η υιοθέτηση του σχετικού νομοθετικού πλαισίου το 2015 (ν. 4354/2015) αφορούσε μόνο σε μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Ωστόσο, το 2016 (ν. 4389/2016) επεκτάθηκε η δυνατότητα μεταβίβασης και σε ενήμερα δάνεια. Εξάλλου, όπως η μέχρι σήμερα εμπειρία έχει δείξει, ο μεγαλύτερος συντριπτικά όγκος ληξιπρόθεσμων ή/και ενήμερων δανείων πωλείται με βάση το νόμο του 2003 αντί για το νόμο του 2015 (ή ήδη του 2023): πρακτικά οι τράπεζες χρησιμοποιούν κατ’ αποκλειστικότητα τον ν. 3156/2003 για τιτλοποιήσεις, παρακάμπτοντας έτσι την υποχρεωτική εξώδικη πρόσκληση του δανειολήπτη που επιβάλλει ο ν. 4354/2015 και πλέον ο ν. 5072/2023.
Δείτε αναλυτικά: Οι Πωλήσεις Κόκκινων Δανείων και τα Δικαιώματα του Δανειολήπτη

Οι Εταιρείες Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις αποτελούν τους νέους διαχειριστές των «κόκκινων» δανείων. Στην αρμοδιότητά τους εντάσσεται η δικαστική διεκδίκηση της απαίτησης, καθώς και οι επαφές με τον οφειλέτη ώστε να εντοπίσουν τυχόν έδαφος συνεννόησης. Η ανάθεση της διαχείρισης επιτρέπεται μόνο υπό τους όρους του ν. 5072/2023. Σύμφωνα με το νόμο ο Servicer νομιμοποιείται ως μη δικαιούχος διάδικος να εγείρει κάθε ένδικο βοήθημα και να προβαίνει σε κάθε άλλη διαδικαστική ενέργεια για την είσπραξη των υπό διαχείριση απαιτήσεων. Η νομιμοποίηση είναι κατ’ αρχήν συντρέχουσα (παράλληλη) με την τράπεζα, εκτός εάν η σύμβαση διαχείρισης ορίζει αποκλειστική εξουσία του servicer.
Δείτε αναλυτικά: Φάκελος «Κόκκινα Δάνεια»: Νομιμοποίηση ΕΔΑ — η πρώτη εικόνα μέσα από τις δικαστικές αίθουσες

Το πιο βασικό ζήτημα για τον δανειολήπτη είναι αν η πώληση χειροτερεύει τη θέση του. Ο νόμος προβλέπει ρητά ότι: «Στις περιπτώσεις πώλησης και μεταβίβασης απαιτήσεων του παρόντος νόμου, καθώς και σε περιπτώσεις ανάθεσης διαχείρισης, δεν χειροτερεύει η ουσιαστική και δικονομική θέση του οφειλέτη και του εγγυητή και δεν επιτρέπεται η μονομερής τροποποίηση όρου σύμβασης, καθώς και του επιτοκίου». Αντίστοιχη πρόβλεψη ισχύει και στον ν. 3156/2003. Ο δανειολήπτης, επομένως, εξακολουθεί να μπορεί να αντιτάξει έναντι του servicer κάθε ένσταση που είχε έναντι της τράπεζας. Παρ’ όλα αυτά, οι εταιρείες διαχείρισης είναι ενίοτε περισσότερο επιθετικές από τα πιστωτικά ιδρύματα, επιθυμώντας ταχεία ρευστοποίηση των εμπράγματων εξασφαλίσεων. Εξάλλου, ο Κώδικας Δεοντολογίας Τραπεζών εξακολουθεί να εφαρμόζεται υποχρεωτικά και μετά τη μεταβίβαση, βάσει πρόβλεψης στον νόμο 5072/2023.
Δείτε αναλυτικά: Οι Πωλήσεις Κόκκινων Δανείων και τα Δικαιώματα του Δανειολήπτη

Το ζήτημα εριζόταν για αρκετά χρόνια και συνδεόταν με τον νόμο βάσει του οποίου έχει γίνει η μεταβίβαση. Σε εφετειακές αποφάσεις του 2022 (ΕφΑθ 1858/2022, 3577/2022, ΕφΘεσ 494/2022, ΕφΠειρ 467/2022), σε συνέχεια και της ΑΠ 909/2021, κρίθηκε ότι «οι Servicers που διαχειρίζονται δάνεια που μεταβιβάστηκαν μέσω τιτλοποίησης βάσει του νόμου του 2003, δεν μπορούν να προχωρήσουν σε πράξεις αναγκαστικής εκτέλεσης (κατασχέσεις, πλειστηριασμούς κοκ) αλλά ούτε και σε έκδοση διαταγών πληρωμής ή άσκηση αγωγών». Ειδικότερα, όπως αναφέρει η υπ’ αριθμ. 494/2022 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης, ο ν. 3156/2003 «δεν απονέμει στην εταιρεία διαχειρίσεως […] την ιδιότητα του μη δικαιούχου ή μη υπόχρεου διαδίκου», σε αντίθεση με τον ν. 4354/2015. Ωστόσο τελικά το ζήτημα λύθηκε υπέρ των Servicers αφενός με σχετική απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου.
Δείτε αναλυτικά: 4 Εφετειακές Αποφάσεις που φέρνουν τα «πάνω-κάτω» στην αναγκαστική είσπραξη κόκκινων δανείων

Κατά τον νόμο 5072/2023, ο Servicer υποχρεούται να συνεχίσει τη Διαδικασία Επίλυσης Καθυστερήσεων (ΔΕΚ) του Κώδικα Δεοντολογίας Τραπεζών από το στάδιο στο οποίο βρισκόταν κατά τον χρόνο της μεταβίβασης. Ο ΚΔΤ προβλέπει πέντε διακριτά στάδια της ΔΕΚ, στο πλαίσιο των οποίων ο Servicer υποχρεούται να ανταλλάξει με τον δανειολήπτη οικονομικές πληροφορίες και να εξετάσει κατάλληλες λύσεις ρύθμισης πριν από οιαδήποτε καταγγελία. Εξάλλου, η πρόταση ρύθμισης της Εταιρείας Διαχείρισης πρέπει να είναι κατάλληλη και βιώσιμη για τον δανειολήπτη, ενώ τυχόν απόρριψη αντιπρότασης του δανειολήπτη οφείλει να είναι αιτιολογημένη, ούτως ώστε να μπορεί να είναι και δικαστικώς ελέγξιμη.
Δείτε αναλυτικά: Η Άμυνα Απέναντι στις Επιθετικές Πρακτικές των Servicers

Η ανακοπή κατά διαταγής πληρωμής τράπεζας ή servicer μπορεί να ευδοκιμήσει για πολλούς λόγους: έλλειψη δικονομικής συμφωνίας, υποβολή μηνιαίων λογαριασμών αντί νόμιμων αποσπασμάτων βιβλίων (ΜΠρΑθ 1052/2019), ατελής απόδειξη μεταβίβασης (ΜΠρΗρακλείου 825/2025), τροποποιήσεις σύμβασης μεταβίβασης ή ανάθεσης διαχείρισης μη ληφθείσες υπόψη (ΠΠρΒοιωτίας 27/2025), άκυρη καταγγελία λόγω έλλειψης εξουσιοδότησης προς το πρόσωπο του καταγγέλοντος (ΠΠρΑθ 518/2024), ή υποβολή αίτησης προς έκδοση διαταγής πληρωμής κατά τη διάρκεια διαπραγματεύσεων (ΜΠρΑθ 5095/2019). Ειδικά η ΠΠρΑθ 1869/2023 ακύρωσε διαταγή πληρωμής λόγω έλλειψης δικονομικής συμφωνίας για αποδοχή εγγράφων ως αποδεικτικών μέσων.
Δείτε αναλυτικά: Η Ακύρωση Διαταγής Πληρωμής Τράπεζας/Servicer κατόπιν Άσκησης Ανακοπής

Κατ’ αρχήν, ο servicer δεσμεύεται από τον ΚΔΤ. Στην υπ’ αριθμ. 753/2020 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, ο servicer είχε τάξει στον δανειολήπτη προθεσμία μόλις 5 εργάσιμων ημερών για αποδοχή της πρότασης, σε αντίθεση με τις διατάξεις του ΚΔΤ. Το δικαστήριο έκρινε ότι ο servicer υπεχρεούτο να εφαρμόσει τη Διαδικασία Επίλυσης Καθυστερήσεων και απαγόρευση προσωρινά την καταγγελία. Σε πολλές περιπτώσεις, τα δικαστήρια έχουν, κατόπιν αίτησης οφειλέτη για προσωρινή ρύθμιση της κατάστασης, απαγορεύσει την καταγγελία μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας ρύθμισης — πρόκειται για ισχυρό δικονομικό όπλο στα χέρια του δανειολήπτη που αντιμετωπίζει επιθετική συμπεριφορά του servicer.
Δείτε αναλυτικά: Η Άμυνα Απέναντι στις Επιθετικές Πρακτικές των Servicers

Η καταγγελία δανειακής σύμβασης χωρίς τήρηση της Διαδικασίας Επίλυσης Καθυστερήσεων του ΚΔΤ έχει κριθεί από την πρόσφατη νομολογία των δικαστηρίων ότι δεν συνεπάγεται ακυρότητα της καταγγελίας κατ’ άρθρα 174 και 180 του Αστικού Κώδικα, ως αντικείμενη σε απαγορευτική διάταξη νόμου. Ωστόσο, ανάλογα και με τις περιστάσεις, σε πολλές περιπτώσεις τα δικαστήρια έχουν αναγνωρίσει την ακυρότητα της καταγγελίας που γίνεται λόγω μη τήρησης της διαδικασίας της ΔΕΚ του ΚΔΤ ως καταχρηστικής.
Δείτε αναλυτικά: Κώδικας Δεοντολογίας Τραπεζών — τα 3 πρώτα χρόνια εφαρμογής

Το ρυθμιστικό πλαίσιο της Τράπεζας της Ελλάδος (ΠΔ/ΤΕ 2501/2002 και ΕΤΠΘ 178/3/19.7.2004) προβλέπει ότι η μεταβολή του κυμαινόμενου επιτοκίου πρέπει να συνδέεται αποκλειστικά με δείκτες γενικού και ευρέως προσβάσιμου επιτοκιακού χαρακτήρα, όπως τα παρεμβατικά επιτόκια της ΕΚΤ ή το Euribor. Ωστόσο, ρήτρες που δίνουν στην τράπεζα απλώς τη δυνατότητα» — και όχι την υποχρέωση — να ακολουθεί τις μεταβολές, έχουν κριθεί άκυρες. Ο δανειολήπτης μπορεί να προσφύγει δικαστικώς ζητώντας την αναγνώριση της ακυρότητας των σχετικών όρων των τραπεζικών συμβάσεων.
Δείτε αναλυτικά: Δικαιολογείται η Άνοδος των Επιτοκίων; Οι Πιθανές Άμυνες του Δανειολήπτη

Ο θεσμός της δικαστικής αναστολής κατ’ άρθρο 1000 ΚΠολΔ δίνει τη δυνατότητα στον οφειλέτη να «παγώσει» τη διαδικασία του πλειστηριασμού για χρονικό περιθώριο μέχρι 6 μήνες, ώστε να επιτευχθεί αύξηση της αξίας του ακινήτου ή να ανευρεθούν πόροι αποπληρωμής. Βασική προϋπόθεση είναι η ανυπαρξία κινδύνου βλάβης του επισπεύδοντος δανειστή, σωρευτικά με πιθανολόγηση είτε ότι ο οφειλέτης θα πετύχει την οικονομική ανάκαμψή του, είτε ότι θα επιτευχθεί μεγαλύτερο πλειστηρίασμα μετά την πάροδο του διαστήματος της αναστολής. Το ΜΠρΑθ 3582/2022 έκρινε ότι «συνολική ρύθμιση της οφειλής ή οι προηγηθείσες τμηματικές καταβολές έναντι της συνολικής οφειλής» συνιστούν στοιχεία πιθανολόγησης. Η αναστολή χορηγείται υπό τον όρο καταβολής των εξόδων της επίσπευσης και του 1/4 του ποσού της κατάσχεσης (ΚΠολΔ 1000 εδ. β’) και χορηγείται άπαξ.
Δείτε αναλυτικά: Η Δικαστική Αναστολή του Πλειστηριασμού έως 6 μήνες (άρθρο 1000 ΚΠολΔ)

Στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό Ρύθμισης Οφειλών του ν. 4738/2020 δύνανται να υπαχθούν φυσικά και νομικά πρόσωπα με πτωχευτική ικανότητα: επαγγελματίες, μισθωτοί, δημόσιοι υπάλληλοι, εμπορικές εταιρείες, αγρότες κλπ. Στόχος είναι η ρύθμιση οφειλών μέσω συμφωνίας με την πλειοψηφία των πιστωτών, βάσει πρότασης που προκύπτει από υπολογιστικό εργαλείο, με δύο βασικές ασφαλιστικές δικλείδες: α) αναστολή πράξεων αναγκαστικής εκτέλεσης κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων (άρθρο 18 ν. 4738/2020) και β) αναγκαστική προσχώρηση της μειοψηφίας των πιστωτών στη βούληση της πλειοψηφίας.
Δείτε αναλυτικά: Ο Νέος Εξωδικαστικός Μηχανισμός του ν. 4738/2020

Ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός καλύπτει οφειλές προς πιστωτικά ιδρύματα, servicers, Ελληνικό Δημόσιο (ΑΑΔΕ), Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης (ΕΦΚΑ) και Δήμους. Εξαιρούνται από τη δυνατότητα διαγραφής βασικής οφειλής παρακρατούμενοι και επιρριπτόμενοι φόρου και ασφαλιστικές εισφορές. Για την επίτευξη δεσμευτικής ρύθμισης απαιτείται η συναίνεση πιστωτών που αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον το 60% του συνόλου των οφειλών, στις οποίες περιλαμβάνεται και ποσοστό 40% των απαιτήσεων με ειδικό προνόμιο· η πλειοψηφία αυτή δεσμεύει και τους μη συναινούντες πιστωτές. Ωστόσο, σε περίπτωση αθέτησης της συμφωνίας — μη καταβολή 3 δόσεων ή ποσού που αντιστοιχεί στο 3% της συνολικής οφειλής — η ρύθμιση μπορεί να καταγγελθεί.
Δείτε αναλυτικά: Τα «μυστικά» του Νέου Εξωδικαστικού Μηχανισμού

Ο νόμος προβλέπει αναστολή πράξεων αναγκαστικής εκτέλεσης, με τρεις όμως σημαντικές εξαιρέσεις: α) η προστασία δεν παρέχεται από τον χρόνο δημιουργίας της αίτησης αλλά από τον χρόνο οριστικής υποβολής της («οριστικοποίησής» της), β) δεν καλύπτει την πράξεις προπαρασκευαστικές του πλειστηριασμού (κατάσχεση, δήλωση συνέχισης) από ενέγγυο πιστωτή, και γ) δεν καλύπτει πλειστηριασμό που έχει προγραμματιστεί εντός τριμήνου από την οριστική υποβολή. Ενδεικτική είναι η υπ’ αριθμ. 157/2022 απόφαση του Εφετείου Ιωαννίνων, που δέχθηκε αίτηση αναστολής πλειστηριασμού επειδή βρισκόταν σε εξέλιξη διαδικασία εξωδικαστικής ρύθμισης βάσει του άρθρου 18 ν. 4738/2020. Ωστόσο, ακόμα και εκτός της αυτόματης προστασίας, παραμένει δυνατή η δικαστική αναστολή συγκεκριμένης πράξης εκτέλεσης, εφόσον η καθυστέρηση οφείλεται σε δυσλειτουργία του μηχανισμού ή σε παραλείψεις πιστωτών.
Δείτε αναλυτικά: Η Προστασία του Εξωδικαστικού Μηχανισμού από Πλειστηριασμούς

Στο πλαίσιο ολοκληρωθείσας διαδικασίας εξωδικαστικής ρύθμισης, επιχείρηση με δραστηριότητα τη ναυπήγηση πλοίων με συνολική οφειλή €8.043.898,71 προς ΕΦΚΑ και ΑΑΔΕ επέτυχε διαγραφή €3.931.596,81, ήτοι ποσοστού 48,88%, με αποπληρωμή σε 240 δόσεις επί επιτοκίου 3%. Ο μέγιστος αριθμός δόσεων για οφειλές προς χρηματοδοτικούς φορείς ανέρχεται σε 420 για φυσικά πρόσωπα με εξασφαλισμένες οφειλές, σε 240 για νομικά πρόσωπα με εξασφαλισμένες οφειλές, και σε 180 για ανεξασφάλιστες οφειλές νομικών προσώπων.
Δείτε αναλυτικά: Ολοκλήρωση Ρύθμισης μέσω Εξωδικαστικού — Διαγραφή Οφειλών €4 εκ.

Με τον ν. 5162/2024, άρθρο 99, εισήχθη από 1.1.2024 απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για ποσά διαγραφής χρέους που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο εξωδικαστικού συμβιβασμού με πιστωτικά ιδρύματα ή εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων. Πρόκειται για πολυαναμενόμενη ρυθμιστική παρέμβαση που αντικαθιστά το στενότερο πεδίο του άρθρου 62 ν. 4389/2016. Εξάλλου, στη ρύθμιση που επιτυγχάνεται εφαρμόζεται Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής ύψους 2,40% επί του ποσού της οφειλής μετά τον συμβιβασμό — κόστος που πρέπει να συνυπολογίζεται κατά τη διαπραγμάτευση.
Δείτε αναλυτικά: Οι Φορολογικές Προεκτάσεις της Διαγραφής Δανειακών Απαιτήσεων — ν. 5162/2024

Η επίτευξη συμφωνίας μέσω εξωδικαστικού μηχανισμού δεν απαλλάσσει αυτόματα τον εγγυητή: ο ν. 4738/2020 ορίζει ότι ο εγγυητής εξακολουθεί να ευθύνεται για το ποσό της αρχικής οφειλής, ανεξαρτήτως της διαγραφής ή της ρύθμισης που επιτεύχθηκε για τον κύριο οφειλέτη. Ο εγγυητής καταλαμβάνεται πάντως από τη ρύθμιση του εξωδικαστικού στην περίπτωση που συνυποβάλλει και ο ίδιος την αίτηση μαζί με τον πρωτοφειλέτη.
Δείτε αναλυτικά: Η Ακύρωση Διαταγής Πληρωμής Τράπεζας/Servicer κατόπιν Άσκησης Ανακοπής