Πριν λίγες μέρες ψηφίστηκαν από τη Βουλή οι αλλαγές στον εξωδικαστικό μηχανισμό όσον αφορά στη «διάσωση» της κύριας κατοικίας που είχε ανακοινώσει πριν λίγους μήνες η Κυβέρνηση (νόμος 5313/2026).
Δύο βασικές αλλαγές υιοθετούνται:
1. Η πρώτη αφορά στη δυνατότητα διάσωσης της κύριας κατοικίας του οφειλέτη με επιλογή ρευστοποίησης της λοιπής περιουσίας του.
Ο Υπουργός κ. Πιερρακάκης είχε δηλώσει μάλιστα σε σχετική συνέντευξή του: «Μας λένε ότι «εγώ θέλω να προστατέψω το σπίτι μου, την πρώτη μου κατοικία. Όχι τα πάντα, τα άλλα μπορεί να θέλω να τα ρευστοποιήσω. Εγώ. Δικιά μου επιλογή, για να πληρώσω τα χρέη μου γρηγορότερα και να σταθώ στα πόδια μου ως άνθρωπος και ως οικογένεια».
Αυτό που όμως εμφανίστηκε ως επιλογή του οφειλέτη και ευνοϊκή ρύθμιση προς αυτόν έρχεται τελικά να αποτελέσει μάλλον δυσμενές μέτρο σε βάρος του. Η ρύθμιση προβλέπει δυνατότητα του Servicer να δώσει στον οφειλέτη πρόταση που δεν περιέχει διάσωση όλης της περιουσίας του αλλά μόνο της κύριας κατοικίας. Ωστόσο εδώ συμβαίνει το εξής: ενώ πριν ψηφιστεί ο νέος νόμος, οι Servicers ήταν υποχρεωμένοι να δώσουν πρόταση στον ευάλωτο ή επιλέξιμο οφειλέτη χωρίς να υποχρεούται ο τελευταίος να ρευστοποιήσει τη λοιπή περιουσία του, σήμερα θα δίδουν πρόταση με υποχρεωτική ρευστοποίηση της λοιπής περιουσίας. Αλλά τα πράγματα είναι μάλλον χειρότερα και για τους λοιπούς οφειλέτες: δεν είναι υποχρεωτικό, βάσει του κείμενου του νεοψηφισθέντος νόμου, για τους Servicers να προτείνουν τη διάσωση της κύριας κατοικίας αλλά προαιρετικό. «Δύνανται» να το πράξουν αναφέρει ο νόμος. Προφανώς και με τις ρυθμίσεις που ίσχυαν πριν τις αλλαγές του νέου νόμου, ο οφειλέτης για τον οποίο γινόταν δεκτή μια πρόταση ρύθμισης με δόσεις παραπάνω από τις οικονομικές του δυνατότητες, θα επέλεγε να ρευστοποιήσει ο ίδιος την λοιπή περιουσία του για να διαθέσει το τίμημα της πώλησης προς ικανοποίηση των δανειστών του. Εκεί θα πετύχαινε προφανώς και υψηλότερες αξίες για τα ακίνητά του από ότι σε μια διαδικασία αναγκαστικής ρευστοποίησης.
Στον ψηφισθέντα νόμο, όμως, προβλέπεται ρευστοποίηση των ακινήτων στην αξία που τα έχει εκτιμήσει ο Servicer (και αναφέρεται η αξία αυτή μέσα στην πλατφόρμα του εξωδικαστικού), χωρίς δυνατότητα του οφειλέτη να διορθώσει δικαστικώς την τιμή αυτή. Άρα τελικά δεν παρέχεται η επιλογή στον οφειλέτη, αλλά στον Servicer ο οποίος μπορεί με διαδικασίες fast track, σε τιμές που ο ίδιος ορίζει, να ρευστοποιήσει την λοιπή περιουσία του οφειλέτη.
Φυσικά εδώ ο αντίλογος είναι ότι όλα αυτά μπορούν να προχωρήσουν μόνο αν αποδεχτεί τη συγκεκριμένη πρόταση ρύθμισης του εξωδικαστικού ο οφειλέτης. Άρα τελικά, θα υποστήριζε κάποιος, με τη συναίνεσή του θα λάβει χώρα η ρευστοποίηση της λοιπής περιουσίας του στις τιμές που έχει καθορίσει ο Servicer. Ωστόσο ισχύει το εξής: αν δεν την αποδεχτεί την πρόταση ο οφειλέτης ποια είναι η λύση; να ρευστοποιηθεί όλη η περιουσία του αναγκαστικώς μέσω πλειστηριασμών ή να εμπλακεί σε χρονοβόρους και κοστοβόρους δικαστικούς αγώνες κατά του Servicer. Από την άλλη οι Servicers με τον τρόπο αυτό αποκτούν γρήγορα μετρητά μέσω της ταχείας ρευστοποίησης της λοιπής περιουσίας του οφειλέτη κι αν τελικά δεν καταφέρει ο τελευταίος να τηρήσει τη ρύθμιση για τη διάσωση της κύριας κατοικίας του, άμεσα προχωρούν κι εκεί σε πλειστηριασμό (εκμεταλλευόμενοι την παρακάτω ρύθμιση περί αναγωγής της σύμβασης αναδιάρθρωσης σε εκτελεστό τίτλο).
2. Η δεύτερη αλλαγή αφορά στην αναγωγή της σύμβασης αναδιάθρωσης της πλατφόρμας του εξωδικαστικού μηχανισμού σε εκτελεστό τίτλο με βάση τον οποίο μπορούν οι Servicers να προχωρούν άμεσα σε πράξεις εκτέλεσης (κατασχέσεις κτλ.) αλλά και να εγγράφουν νέες προσημειώσεις. Αυτό ήταν ένα αίτημα των Servicers από παλιά, γιατί η διαδικασία της έκδοσης δικαστικών αποφάσεων/διαταγών πληρωμής αποτελούσε ένα χρονοβόρο παράγοντα που πάντα θέλανε να αποφύγουν. Δεν θα χρειάζεται άρα πλέον να προσφεύγουν σε ένα δικαστήριο για να βγάλουν έναν εκτελεστό τίτλο/μια διαταγή πληρωμής, αλλά θα κάνουν χρήση της ίδιας της σύμβασης αναδιάρθωσης της πλατφόρμας για να προχωρούν σε κατασχέσεις κτλ. σε περίπτωση μη τήρησης της ρύθμισης. Αυτό, για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της αλλαγής, προβλεπόταν μέχρι σήμερα κυρίως μόνο για συμβολαιογραφικά έγγραφα (όσον αφορά σε έγγραφα που δεν προέρχονται από κάποια δικαστική αρχή). Και ενώ προβλέπεται η δυνατότητα του οφειλέτη να ασκήσει ένδικα βοηθήματα κατά της εκτέλεσης, δεν θα μπορεί να ασκήσει το βασικότερο ένδικο βοήθημα που είναι η ανακοπή κατά της διαταγής πληρωμής (αφού δεν θα υπάρχει “διαταγή πληρωμής” πλέον αλλά η εκτέλεση θα γίνεται με βάση τη σύμβαση αναδιάρθρωσης). Μάλιστα με την ίδια διάταξη αποκτούν οι Servicers το δικαίωμα να εγγράφουν και προσημειώσεις σε τυχόν ακίνητα του οφειλέτη (ελεύθερα βαρών ή μη) χωρίς, κι εδώ, να μεσολαβεί η έκδοση δικαστικής απόφασης. Αυτό ήταν πάλι ένα αίτημα των Servicers: να μπορούν στο πλαίσιο του εξωδικαστικού μηχανισμού να εγγράφουν επιπλέον προσημειώσεις, πέρα από τις ήδη υπάρχουσες, σε ακίνητα των οφειλετών.
Μάλιστα όλα τα παραπάνω έρχονται να ισχύσουν και για συμβάσεις αναδιάρθρωσης μέσω εξωδικαστικού μηχανισμού που ήδη έχουν υπογραφεί πριν ακόμα την ψήφιση του νέου νόμου (!).
Εντός Βουλής προσπάθησε η πλειοψηφία να τεκμηριώσει αυτή την αλλαγή ως εξής: «Παράλληλα, η σύμβαση αναδιάρθρωσης αποκτά ισχύ εκτελεστικού τίτλου, ενισχύοντας την ασφάλεια δικαίου και τη λειτουργικότητα του εξωδικαστικού μηχανισμού» (από ομιλία βουλευτή της πλειοψηφίας).
3. Να αναφέρουμε τέλος και το εξής: το αποτέλεσμα του εξωδικαστικού μηχανισμού είναι υποχρεωτικό για τους Servicers στις εξής, κυρίως, περιπτώσεις: στον ευάλωτο και επιλέξιμο οφειλέτη. Άρα στον οφειλέτη που για μονοπρόσωπο νοικοκυριό έχει συνολικό εισόδημα κάτω από 7.000 ευρώ το χρόνο και συνολική φορολογητέα αξία περιουσίας κάτω από 120.000 ευρώ (ευάλωτος οφειλέτης), με διπλασιασμό των ποσών αυτών όσον αφορά στον επιλέξιμο οφειλέτη (με όριο εκεί, όμως, οφειλών τις 300.000 ευρώ). Τα ποσά αυτά εισοδήματος προέρχονται από Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών του 2012 (!) που ανακοινώθηκε τον Δεκέμβριο του 2013 από την ΕΛΣΤΑΤ· και δεν έχουν μεταβληθεί (αν και έχουν παρέλθει 14 χρόνια!) γιατί η μικρή μετακίνηση προς τα πάνω, συνεπάγεται ότι θα αναγκαστούν οι Servicers να δώσουν ρυθμίσεις σε πολλούς περισσότερους οφειλέτες, ενώ τα επιχειρηματικά τους σχέδια προβλέπουν γρήγορες ανακτήσεις (εντός 7-10 ετών και όχι 15-35 ετών που προβλέπει ο εξωδικαστικός μηχανισμός).
4. Άρα με όλα αυτά τα δεδομένα, θεωρώ σχεδόν βέβαιο ότι στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης Servicers-Κυβέρνησης, δόθηκε από την τελευταία το «υπερόπλο» του εκτελεστού τίτλου και δεν επεκτάθηκαν τα όρια του επιλέξιμου και ευάλωτου οφειλέτη, όπως θα έπρεπε λόγω συνθηκών/πληθωρισμού κοκ, ούτως ώστε να λάβει ως αντάλλαγμα τη διάσωση της κύριας κατοικίας. Μα τελικά κι αυτή η τελευταία έρχεται στο πλαίσιο διακριτικής ευχέρειας του Servicer να την προτείνει, με την υποχρεωτική άμεση ρευστοποίηση όλης της λοιπής περιουσίας του οφειλέτη προς όφελος των δανειστών σε τιμές που οι ίδιοι οι δανειστές καθορίζουν. Επομένως, τελικά, τι πήρε η κυβέρνηση ως αντάλλαγμα;
