Βιομηχανικό Σχέδιο – Πλήρης Οδηγός FAQ

Βιομηχανικό σχέδιο είναι η εξωτερικά ορατή εικόνα του συνόλου ή μέρους ενός βιομηχανικού ή βιοτεχνικού προϊόντος, η οποία προκύπτει από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που έχει (π.χ. η γραμμή, το σχήμα, το χρώμα κλπ). Προστασία μπορεί να παρασχεθεί για μια πληθώρα προϊόντων όπως κοσμήματα, ρούχα, παπούτσια, τσάντες, έπιπλα και είδη διακόσμησης, συσκευασίες, κατασκευές, παιγνίδια κτλ. Η προστασία είναι πενταετής, με δυνατότητα ισόχρονων ανανεώσεων, έναντι πληρωμής τελών, μέχρι τα 25 χρόνια συνολικά. Κατόπιν, το σχέδιο περιπίπτει στην κοινή χρήση, γίνεται «κοινό κτήμα» και ο οποιοσδήποτε δικαιούται, κατ’ αρχήν, να το αντιγράψει.
Δείτε αναλυτικά: Κατοχύρωση Βιομηχανικού Σχεδίου — Βασικές Προϋποθέσεις και τι μας έμαθε η Rihanna

Οι βασικές προϋποθέσεις για την προστασία ενός βιομηχανικού σχεδίου είναι να είναι νέο (novelty) και να έχει ατομικό χαρακτήρα (individual character). Αυτό σημαίνει ότι μέχρι τον χρόνο της κατάθεσης της αίτησης για καταχώριση δεν θα πρέπει να έχει διατεθεί στο κοινό κανένα πανομοιότυπο βιομηχανικό σχέδιο. Πανομοιότυπα θεωρούνται τα σχέδια ή υποδείγματα των οποίων τα χαρακτηριστικά διαφέρουν μόνον ως προς επουσιώδεις λεπτομέρειες. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να δημιουργείται στον ενημερωμένο χρήστη μοναδική εντύπωση έναντι οποιουδήποτε άλλου προγενέστερου βιομηχανικού σχεδίου, έναντι, δηλαδή, σχεδίου το οποίο έχει καταστεί προσιτό στο κοινό πριν από την ημερομηνία κατάθεσης. Ωστόσο, ειδικά η προϋπόθεση του ατομικού χαρακτήρα δημιουργεί πολλές φορές σημαντικά νομικά ζητήματα — πρόκειται για αξιολόγηση έντονα υποκειμενική κι ως εκ τούτου ανοικτή σε περισσότερες προσεγγίσεις.
Δείτε αναλυτικά: Κατοχύρωση Βιομηχανικού Σχεδίου — Βασικές Προϋποθέσεις και τι μας έμαθε η Rihanna

Η διαπίστωση της συνδρομής ή μη των θετικών ουσιαστικών προϋποθέσεων του νέου και του ατομικού χαρακτήρα προϋποθέτει ότι ένα προγενέστερο σχέδιο ή υπόδειγμα, που είναι πανομοιότυπο ή δεν προκαλεί διαφορετική συνολική εντύπωση, έχει γνωστοποιηθεί στο κοινό με οποιονδήποτε τρόπο οπουδήποτε στον κόσμο και όχι μόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ένα σχέδιο ή υπόδειγμα είναι πανομοιότυπο προς ένα προγενέστερο σχέδιο ή υπόδειγμα, όταν τα χαρακτηριστικά τους διαφέρουν μόνο σε επουσιώδεις λεπτομέρειες (άρθρο 12 παρ. 3 π.δ. 259/1997), δηλαδή λεπτομέρειες που δεν είναι άμεσα αντιληπτές και οι οποίες δεν δημιουργούν έστω και αμελητέες διαφορές μεταξύ των εν λόγω σχεδίων. Αντίθετα, οι αντιληπτές διαφορές σε άμεση σύγκριση καταφάσκουν τον νεωτερισμό. Ενδεικτικά, η υπ’ αριθμ.
Δείτε αναλυτικά: Νεωτερισμός και Ατομικός Χαρακτήρας στο Δίκαιο του Βιομηχανικού Σχεδίου

Η εκτίμηση του ατομικού χαρακτήρα ενός σχεδίου ή υποδείγματος είναι πολυπαραγοντική και κλιμακώνεται σε τέσσερα επιμέρους στάδια: πρώτον, προσδιορισμός του τομέα των προϊόντων στα οποία πρόκειται να ενσωματωθεί το σχέδιο· δεύτερον, ταυτοποίηση του ενημερωμένου χρήστη· τρίτον, εκτίμηση του βαθμού ελευθερίας του δημιουργού· και τέταρτον, σύγκριση, ει δυνατόν άμεση, των συνολικών εντυπώσεων. Ως ενημερωμένος χρήστης, σύμφωνα με την ενωσιακή νομολογία, νοείται είτε ο τελικός χρήστης είτε ο επαγγελματίας αγοραστής, που χρησιμοποιεί το προϊόν σύμφωνα με τον προορισμό του. Χωρίς να είναι σχεδιαστής ή ειδικός τεχνικός, ο χρήστης γνωρίζει τα διάφορα σχέδια ή υποδείγματα που υπάρχουν στον οικείο τομέα και επιδεικνύει σχετικά υψηλότερο βαθμό προσοχής.
Δείτε αναλυτικά: Νεωτερισμός και Ατομικός Χαρακτήρας στο Δίκαιο του Βιομηχανικού Σχεδίου

Η καταχώριση εθνικού σχεδίου ή υποδείγματος κατόπιν υποβολής σχετικής αίτησης ενώπιον του Ο.Β.Ι. (Οργανισμού Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας) συνιστά μια ατομική διοικητική πράξη με την οποία δημιουργείται και απονέμεται στον αιτούντα απόλυτο και αποκλειστικό δικαίωμα επί ενός σχεδίου λ.χ. τσάντας, καρέκλας, λούτρινου παιχνιδιού κλπ. Και στα δύο επίπεδα — εθνικό και ενωσιακό — ο εξεταστής προβαίνει σε έναν τυπικό μόνο έλεγχο των υποβαλλόμενων αιτήσεων, ο οποίος δεν εξικνείται στην εξέταση της συνδρομής των θετικών ουσιαστικών προϋποθέσεων, ήτοι του νεωτερισμού και του ατομικού χαρακτήρα. Αυτό το σύστημα της έλλειψης προελέγχου καθιερώνει κατά βάση και ο Κανονισμός 6/2002 για τα κοινοτικά σχέδια και υποδείγματα.
Δείτε αναλυτικά: Η Διαδικασία Καταχώρισης Εθνικού ή Κοινοτικού Σχεδίου και η Ορθή Πρακτική

Με βάση την ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία, μπορεί ο δικαιούχος του κοινοτικού σχεδίου να απαγορεύσει την διάθεση οιουδήποτε προϊόντος παραβιάζει το δικαίωμά του πανευρωπαϊκώς, χωρίς να υπάρχει ανάγκη να διεξαγάγει δικαστικό αγώνα σε κάθε κράτος μέλος της Ε.Ε. — αρκεί να εκδοθεί η οικεία δικαστική απόφαση από το δικαστήριο που έχει την έδρα του ο προσβολέας, ή, αν αυτός έχει έδρα εκτός Ε.Ε., από το δικαστήριο που έχει την έδρα της η δικαιούχος επιχείρηση. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να έχει πρώτα προβεί σε καταχώριση ο δικαιούχος — κατά προτίμηση ως κοινοτικού σχεδίου, με αίτηση που υποβάλει στο Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας στο Αλικάντε της Ισπανίας. Η αίτηση υποβάλλεται ηλεκτρονικά και τα τέλη για κάθε σχέδιο είναι μόλις 350 ευρώ.
Δείτε αναλυτικά: Η Σκοπιμότητα της Καταχώρισης Κοινοτικού Σχεδίου με αφορμή την Αντιδικία για το IQOS

Το κοινοτικό σχέδιο αποτελεί ένα δικαίωμα διανοητικής ιδιοκτησίας που δεν είναι τόσο γνωστό όσο άλλα (ευρεσιτεχνίες, σήματα κτλ.), ενώ ο νόμος προβλέπει δύο διακριτές μορφές: καταχωρισμένο (αίτηση στο EUIPO, έως 25 χρόνια) και μη καταχωρισμένο κοινοτικό σχέδιο. Ωστόσο, όπως επισήμανε η υπ’ αριθμ. 4946/2023 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, ακόμη και αν αποδοθεί στα αρχικά σχέδια/υποδείγματα ο χαρακτήρας του «μη καταχωρισμένου κοινοτικού σχεδίου/υποδείγματος», αυτά απολάμβαναν προστασίας για τρία έτη μόνο από την πρώτη στιγμή κυκλοφορίας τους (άρθρο 11 του Κανονισμού 6/2002). Η αντίθεση είναι σαφής: το καταχωρισμένο σχέδιο παρέχει ισχυρότερη, μακροχρόνια και ανανεώσιμη προστασία, ενώ το μη καταχωρισμένο συνιστά μεταβατική λύση για προϊόντα βραχείας εμπορικής κύκλου ζωής.
Δείτε αναλυτικά: Απόφαση Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών περί Άκυρου Σχεδίου

Δυνατότητα προστασίας έχει ο δικαιούχος όχι μόνο όταν παραβιάζεται το δικαίωμά του αλλά και όταν επίκειται μια τέτοια παραβίαση — η αίτηση ασφαλιστικών μέτρων αποτελεί εν προκειμένω το πλέον άμεσο δικονομικό εργαλείο. Λόγω του κατεπείγοντος χαρακτήρα των εν λόγω δικαστικών αποφάσεων, αυτές μπορούν να διαταχθούν, σε αρχικό στάδιο, και χωρίς να ακουστεί η άλλη πλευρά — η εταιρεία δηλαδή που φέρεται να παραβιάζει το καταχωρισμένο κοινοτικό σχέδιο. Σε χαρακτηριστική υπόθεση που χειρίστηκε η δικηγορική εταιρεία, το δικαστήριο απαγόρευσε στην αντίδικο να διαθέτει χωρίς άδεια την επίδικη τσάντα και υποχρέωσε αυτήν να ανακαλέσει προσωρινά το σύνολο των επίδικων τσαντών. Υποχρεώθηκε, δηλαδή, η εταιρεία καλλυντικών, όχι μόνον να σταματήσει την περαιτέρω διάθεση των επίμαχων τσαντών, αλλά και να ανακαλέσει τα τεμάχια που ήδη κυκλοφορούσαν στην αγορά.
Δείτε αναλυτικά: Προστασία Καταχωρισμένου Σχεδίου Τσάντας

Το τεκμήριο νομιμότητας που παράγεται από την καταχώριση σχεδίου δύναται να ανατραπεί με την κήρυξη της ακυρότητας του καταχωρισμένου σχεδίου ή υποδείγματος με δικαστική απόφαση, μεταξύ άλλων λόγω της έλλειψης των θετικών προϋποθέσεων του νεωτερισμού και του ατομικού χαρακτήρα. Οι λόγοι ακυρότητας μπορεί να προβληθούν με αγωγή, ανταγωγή, ακόμη και με ένσταση κατά αγωγής του δικαιούχου. Επί αγωγής παραποίησης/απομίμησης καταχωρισμένου κοινοτικού σχεδίου το κύρος του δύναται να αμφισβητηθεί μόνο με ανταγωγή ακυρότητας (άρθρο 85 παρ. 1 Κανονισμού 6/2002)· εξαίρεση εισάγεται όταν το κύρος αμφισβητείται στο πλαίσιο εκδίκασης αίτησης ασφαλιστικών μέτρων (άρθρο 90).
Δείτε αναλυτικά: Η Διαδικασία Καταχώρισης Εθνικού ή Κοινοτικού Σχεδίου και η Ορθή Πρακτική

Η αποτυχία απόδειξης προγενέστερης γνωστοποίησης σχεδίου στο διαδίκτυο αποτελεί συνηθισμένο αίτιο απόρριψης αιτήσεων ακύρωσης ενώπιον του Ακυρωτικού Τμήματος του EUIPO. Η αντίδικος οφείλει να προσκομίσει πλήρη στιγμιότυπα ιστοσελίδων που περιέχουν σαφή ένδειξη της πηγής (πλήρης URL) και ημερομηνία — η απλή παρουσία υπερσυνδέσμων (hyperlinks) δεν αρκεί. Όπως κατέστησε σαφές το Ακυρωτικό Τμήμα στις αποφάσεις υπ’ αριθμ. 121525–121568: «Hyperlinks, per se, regardless of whether they are active or inactive, cannot be considered sufficient evidence of the design’s disclosure (CP10, April 2020).
Δείτε αναλυτικά: Αποφάσεις Ακυρωτικού Τμήματος EUIPO περί Απόρριψης Αιτήσεων Ακύρωσης Βιομηχανικών Σχεδίων

Με βάση την ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία, μπορεί ο δικαιούχος του κοινοτικού σχεδίου να απαγορεύσει την διάθεση οιουδήποτε προϊόντος παραβιάζει το δικαίωμά του πανευρωπαϊκώς, χωρίς να υπάρχει ανάγκη να διεξαγάγει δικαστικό αγώνα σε κάθε κράτος μέλος της Ε.Ε. Αρκεί να εκδοθεί η οικεία δικαστική απόφαση από το δικαστήριο που έχει την έδρα του ο προσβολέας, ή αν αυτός έχει την έδρα του εκτός Ε.Ε., από το δικαστήριο που έχει την έδρα της η δικαιούχος επιχείρηση. Η προστασία στην ελληνική επικράτεια παρέχεται μόνο από τα ειδικά δικαστήρια των Αθηνών και της Θεσσαλονίκης, όπου υπάρχουν δικαστές που έχουν ειδικευτεί στο κοινοτικό σχέδιο, ώστε να παρέχεται εναρμονισμένη εφαρμογή του δικαίου εντός της Ε.Ε.
Δείτε αναλυτικά: Προσωρινή Διαταγή Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών περί Απαγόρευσης Διάθεσης Προϊόντων που Παραβιάζουν Κοινοτικό Σχέδιο

Σε επίπεδο κύριας δίκης, η παραδοχή της ένστασης ακυρότητας του σχεδίου δεν συνεπάγεται την ακύρωση του σχεδίου από το μητρώο, αλλά μόνο την απόρριψη ως ουσία αβάσιμης της αγωγής περί προσβολής του. Για την ακύρωση εγγραφής στο μητρώο απαιτείται ανταγωγή ακυρότητας — αυτή αποτελεί κατά ρητή νομοθετική πρόβλεψη το αποκλειστικό δικονομικό όχημα. Ενδεικτική είναι η υπ’ αριθμ. 806/2024 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία κρίθηκαν άκυρα το εθνικό, το κοινοτικό και το διεθνές σχέδιο της αντιδίκου (σχέδια βασισμένα στο μοτίβο του μαιάνδρου), λόγω έλλειψης νεωτερισμού και ατομικού χαρακτήρα. Αφού δέχθηκε και το δεύτερο αιτήμα της ανταγωγής, το δικαστήριο ακύρωσε επίσης το καταχωρισμένο σύνθετο σήμα της Ε.Ε. της αντιδίκου, διότι έκρινε ότι συντρέχει ο λόγος έλλειψης διακριτικής ικανότητας (άρθρο 7 παρ. 1 στοιχ. α’ και β’ Κανονισμού 2017/1001).
Δείτε αναλυτικά: Απόφαση Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών περί Ακύρωσης Βιομηχανικού Σχεδίου και Απόρριψης Αγωγής Αποζημίωσης

Σύμφωνα με το άρθρο 30 του π.δ. 259/1997, τα βιομηχανικά σχέδια και υποδείγματα μπορεί να προστατεύονται και με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας, εφόσον είναι πρωτότυπα. Το εν λόγω άρθρο καθιερώνει το σύστημα της λεγόμενης «μερικώς σωρευτικής προστασίας» ή «προστασίας υπό όρους»: καταρχήν ισχύει το σύστημα της τυπικής προτεραιότητας του βιομηχανικού σχεδίου και σωρευτικά, ασχέτως αν υπάρχει καταχώριση ή όχι, η προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, εφόσον συντρέχει το στοιχείο της πρωτοτυπίας. Ωστόσο, τα βιομηχανικά σχέδια μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις μπορεί να κριθεί ότι διαθέτουν δημιουργικό ύψος ή στατιστική μοναδικότητα — η καλαίσθητη διαμόρφωση ενός προϊόντος δεν αρκεί. Χαρακτηριστικό νομολογιακό παράδειγμα αποδοχής της κατ’ εξαίρεση σωρευτικής προστασίας αποτελεί η υπ’ αριθμ.
Δείτε αναλυτικά: Η Σώρευση Προστασίας στο Παράδειγμα των Βιομηχανικών Σχεδίων και των Έργων Εφαρμοσμένης Τέχνης

Ο μάλλον ενδεδειγμένος τρόπος προστασίας μιας ιστοσελίδας είναι η κατοχύρωσή της ως βιομηχανικού σχεδίου και δη ως κοινοτικού σχεδίου — δεν αμφισβητείται ότι σχέδιο με την έννοια του νόμου μπορεί να αποτελέσει και μια ιστοσελίδα. Εφόσον λάβει χώρα η κατοχύρωση (υποχρεωτικά εντός 12 μηνών από τη δημοσίευσή της στο διαδίκτυο), αυτομάτως ο δικαιούχος μπορεί να προστατευτεί έναντι σφετεριστών με την έγερση των οικείων ένδικων βοηθημάτων ενώπιον των δικαστηρίων, αιτούμενος, μεταξύ άλλων, την άρση της προσβολής και την παράλειψή της στο μέλλον. Παράλληλα, εκτός της προστασίας με βάση το δίκαιο του βιομηχανικού σχεδίου, εφαρμογής μπορεί να τύχει και το δίκαιο του αθέμιτου ανταγωνισμού (ν.
Δείτε αναλυτικά: Ένας Απλός Τρόπος για να Προστατεύσετε το Σχέδιο της Ιστοσελίδας Σας

Κατ’ εξαίρεση, μόνο εφόσον ο ίδιος ο δικαιούχος του βιομηχανικού σχεδίου προχώρησε στην αποκάλυψή του (π.χ. μέσω κυκλοφορίας του προϊόντος) πριν την υποβολή της δήλωσης, τού παρέχεται μια περίοδος χάριτος (grace period) 12 μηνών εντός των οποίων θα πρέπει να υποβάλει την αίτηση καταχώρισης. Μόνο υπό την προϋπόθεση αυτή, παρά την προγενέστερη δημοσίευση του σχεδίου, δεν βλάπτεται η προϋπόθεση του νέου και ατομικού χαρακτήρα. Πρόκειται είτε για την αποκάλυψη που πραγματοποιείται από τον δημιουργό ή τον διάδοχό του εντός της ενιαύσιας περιόδου χάριτος (άρθρο 14 παρ. 1 περ. α’ π.δ. 259/1997) είτε για αποκάλυψη που οφείλεται σε παράνομη συμπεριφορά έναντι του δημιουργού (άρθρο 14 παρ. 1 περ. β’ π.δ. 259/1997).
Δείτε αναλυτικά: Απόφαση Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών περί Άκυρου Σχεδίου